A medula do Zen

“Na postura do zazen, a vosa mente e o voso corpo teñen gran poder para aceptar as cousas como son, sexan agradables ou desagradables”

Nas nosas escrituras (Samyuktagama Sutra, volume 33) dise que hai cuatro clases de cabalos: os excelentes, os bos, os mediocres e os malos. O mellor cabalo correrá paseniño e de presa, á dereita e á esquerda, á vontade do conductor, antes de ver a sombra do látego; o segundo mellor correrá tan ben como o primeiro xusto antes de que o látego acade a súa pel; o terceiro correrá cando sinta dor no seu corpo; o cuarto correrá despois de que o dor penetre ata a medula dos seus ósos. Podedes imaxinar qué difícil é para o cuarto aprender cómo correr!

Cando escoitamos esta historia case todos nos queremos ser o mellor cabalo. Se é imposible ser o mellor, queremos ser o segundo mellor. Esta é, eu penso, a comprensión usual desta historia, e do Zen. Podedes pensar que cando os sentedes en zazen atoparedes se sodes u dos mellores cabalos ou un dos peores. Aquí, sen embargo, hai un malentendido ó respecto do Zen. Se pensades que o fin da práctica do Zen é adestraros para chegar a ser un dos mellores cabalos, teredes un gran problema. Esta non é a comprensión correcta. Se practicades Zen da maneira correcta non importa se sodes o mellor cabalo ou o peor. Cando considerades a compaixón de Buddha, cómo pensades que sentirá Buddha acerca dos cuatro tipos de cabalo. Terá máis simpatía polo peor que polo mellor.

Cando estedes decididos a practicar zazen coa gran mente de Buddha, atoparedes que o peor cabalo é o máis valioso. Nas vosas propias imperfeccións acharedes a base para a vosa mente firme, buscadora do camiño. Os que poden sentarse perfectamente fisicamente normalmente tardan máis en obter o verdadeiro camiño do Zen, o sentimento real do Zen, a medula do Zen. Pero os que achan grandes dificultades en practicar Zen acharán máis significado nel. Así que eu penso que a veces o mellor cabalo pode ser o peor cabalo, e o peor cabalo pode ser o mellor.

Se estudiades caligrafía acharedes que aqueles que non son tan hábiles normalmente chegan a ser os mellores calígrafos. Aqueles que son moi hábiles coas suas mans a miudo atopan gran dificultade despois de ter chegado a certo estadio. Isto é tamén certo no arte e no Zen. É certo na vida. Así, cando falamos sobre Zen non podemos dicir, “El é bo”, ou “Él é malo” no sentido ordinario das palabras. A postura adoptada en zazen non é a mesma para cada un de nos. Para algúns pode ser imposible adoptar a postura de pernas cruzadas. Pero incluso se non podedes adoptar a postura correcta, cando espertades a vosa mente real, buscadora do camiño, podedes practicar Zen no seu verdadeiro sentido.

Cando reflexionamos sobre o que estamos facendo na nosa vida diaria, estamos sempre avergoñados de nos mesmos. Un dos meus estudiantes escribiume dicindo: “Enviasteme un calendario e estou tentando seguir os bos consellos que aparecen en cada páxina. Pero o ano apenas empezou e xa fracasei!” Dogen-zenji dixo “Shoshaku jushaku”. Shaku xeneralmente significa “error” ou “equivocación”. Shoshaki jushaku significa “suceder equivocación con equivocación”, ou un continuo erro. Segundo Dogen, un continuo erro pode tamén ser Zen. A vida de un mestre Zen podería dicirse que é moitísimos anos de shoshaku jushaku. Isto significa moitisimos anos dun firme esforzo.

Dicimos “Un bo pai non é un bo pai”. Entendedes? Un que pensa que é un bo pai non é un bo pai; un que pensa que é un bo esposo non é un bo esposo. Un que pensa que é un dos peores esposospode ser un bo se está sempre intentando ser un bo esposo cun firme esforzo. Se atopades imposible sentaros por causa dalgún dor ou algunha dificultade física, entón deberíades sentaros de todas formas usando un coxín grueso ou unha cadeira. Ainda que sexas o peor cabalo, chegarás á medula do Zen.

Supoñede que os vosos fillos están sufrindo dunha enfermidade que non ten remedio. Vos non sabedes qué facer; non podedes estar deitados na cama. Normalmente o lugar máis confortable para vos sería unha confortable cama quente, mais agora por causa da vosa agonía mental non podedes descansar. Podedes camiñar arriba e abaixo, dentro e fora, pero isto non axuda. En realidade o mellor modo de aliviar o voso sufrimento mental é sentarse en zazen, incluso nun estado mental tan confuso e nunha mala postura. Si non tedes experiencia de sentarse neste tipo de situación difícil, non sodes estudiantes de Zen. Ningunha outra actividade apazugará o voso sufrimento. En outras posicións inquietas non tedes poder para aceptar as vosas dificultades, pero na postura de zazen que tedes adquirido por longa, dura práctica, a vosa mente e o voso corpo teñen gran poder para aceptar as cousas como son, tanto se son agradables como desagradables.

Cando os sentides desagradables é mellor para vos sentaros. Non hai outro modo de aceptar o voso problema e traballar nel. Se sodes o mellor cabalo ou o peor, o se a vosa postura e boa ou mala está fora de cuestión. Todo o mundo pode practicar zen, e nesta forma traballar sobre os seus problemas e acepta-los.

Cando estades sentados no medio de voso propio problema, que é máis real para vos: o voso problema ou vosoutros mesmos? A conciencia de que estades aquí, xusto agora, é o feito fundamental. Este é o punto do que os daredes conta pola práctica do zazen. En continua práctica, baixo unha sucesión de circunstancias agradables e desagradables os daredes conta da medula do zen e adquiriredes a súa verdadeira fortaleza.