PRIMEIRA PARTE

A PRÁCTICA CORRECTA

“A práctica do zazen é a expresión directa da nosa verdadeira natureza. Estrictamente falando, para un ser humano non hai outra práctica ca esta práctica; non hai outra forma de vida ca esta forma de vida”.

A Postura

“Estas formas non son os medios de obter o estado de mente correcto. Adoptar esta postura é en sí mesmo ter o estado de mente correcto. Non hai necessidade de obter ningún estado de mente especial.”

Agora gostaríame falar da nosa postura de za-zen. Cando vos sentades na posición do pleno loto, o voso pé esquerdo
está enriba da vosa coxa dereita e o voso pé dereito está enriba da vosa coxa esquerda. Cando cruzamos as nosas pernas así, aínda que teñamos unha perna dereita e unha perna esquerda, volveron-se unha. A posición expresa a unidade da dualidade: non dous e non un. Esta é a enseñanza mais importante: non dous e non un. O noso corpo e a nosa mente non son dous e non son un. Se pensades que o voso corpo e a vosa mente son dous,iso é un erro. O noso corpo e a nosa mente son ao mesmo tempo dous e un. Normalmente pensamos que si algo non é un, é mais ca un; se non é singular, é plural. Pero na experiencia real, a nosa vida non é só plural, senón tamén singular. Cada un de nos é á vez dependente e independente.

Despois de algúns anos morreremos.Se simplemente pensamos que é o final da nosa vida, isto será comprensión errónea. Mais, pola outra banda, se pensamos que non morremos, isto tamén está mal. Morremos e non morremos. Esta é a comprensión correcta. Algunhas persoas poden dicir que a nosa mente ou alma existen para sempre, e que soamente é o noso corpo físico o que morre. Pero isto non é exactamente correcto, porque tanto o corpo como a mente teñen o seu fin. Pero ao mesmo tempo é verdade que existen eternamente. E ainda que dicimos “mente” e “corpo”, son en realidade duas caras dunha moeda. Isto é a comprensión correcta. Así, cando adoptamos esta postura, isto simboliza esta verdade. Cando teño o pé esquerdo no lado dereito do meu corpo e o pé dereito no lado esquerdo do meu corpo, non sei cal é cal. Así, calquera dos dous pode ser o lado esquerdo ou o dereito.

A cousa máis importante ao adoptar a postura de zazen é manter a columna vertebral dereita. As orellas e os ombros deberían estar nunha liña. Relaxade os ombros, e empuxade cara ó teito coa parte de atrás da cabeza. E deberíades retraer o queixo. Cando o queixo bascula cara enriba, non tedes fortaleza na vosa postura; estades probablemente soñando.Tamén, para gañar fortaleza na postura, presionade o diafragma cara embaixo, cara o hara, ou abdomen inferior. Isto axudará-vos a manter o voso equilibrio físico e mental. Cando intentades manter esta postura, ao principio podedes atopar certa dificultade en respirar naturalmente, mais cando estedes acostumados a ela, seredes capaces de respirar natural e profundamente.

As vosas mans deberían formar o “mudra cósmico”. Se poñedes a man esquerda enriba da dereita, os cotelos medios dos dedos medios xuntos e tocades os pulgares lixeiramente un con outro (como se sostivesedes un cacho de papel entre eles), as vosas mans formarán un fermoso óvalo. As mans deberían ser mantidas contra o corpo, con os pulgares á altura aproximadamente do embigo. Mantede os brazos soltos e relaxados, e lixeiramente afastados do corpo, como si sostivesedes un ovo debaixo de cada brazo sen rompe-lo.

Non deberíades estar inclinados cara os lados, cara atrás ou cara adiante. Deberíades estar sentados dereitos como se soportasedes o ceo coa cabeza. Isto non é soamente forma ou respiración.Expresa o punto clave do Budismo. É unha perfecta expresión da vosa natureza búdica. Se queredes unha verdadeira expresión do Budismo, deberíades practicar deste xeito. Estas formas non son o medio de alcanzar o estado mental correcto. Adoptar esta postura en sí mesma é o propósito da nosa práctica. Cando tedes esta postura, tedes o estado mental correcto, así que non hai necessidade de tentar acadar ningún estado especial.Cando se intenta acadar algo, a mente empeza a vagar acerca de algunha outra cousa. Cando non intentamos acadar nada, temos o noso propio corpo e a nosa propia mente xustamente aquí. Un mestre Zen diría: “Matade o Buddha!”. Matade o Buddha, se o Buddha existe en algunha outra parte. Matade o Buddha, porque deberíades reasumir a vosa propia natureza Búdica.

Facer algo é expresar a nosa propia natureza. Non existimos por algunha outra cousa. Existimos por nós mesmos. Esta é a enseñanza fundamental expresada nas formas que observamos. Do mesmo xeito que para sentar-nos, cando estamos de pé no zendo temos algunhas regras. Mais o propósito destas regras non é facer a todo o mundo igual, senon permitir que cada un exprese o seu propio eu do xeito máis libre. Por exemplo, cada un de nós ten a súa propio maneira de estar de pé, de maneira que a nosa postura en pé está baseada na proporción dos nosos propios corpos. Cando estades en pé, os vosos talóns deberían estar tan separados como o ancho do voso puño, os dedos gordos en liña cos centros dos s peitos. Como no zazen poñede algunha forza no abdome. Tamén aquí as vosas mans deberían expresar o voso eu. Sostede a man esquerda contra o peito cos dedos rodeando o polgar e poñede a man dereita sobre ela. Suxeitando o polgar apuntando cara abaixo e os antebrazos paralelos ao chan, sénte-se como se se tivera un piar redondo nas mans – o gran piar redondo dun templo, de xeito que non se pode ser derribado ou empurrado a un lado.

O punto máis importante é posuír o propio corpo físico. Se vos derrubades, perderedes o voso eu. A vosa mente estará vagando en algunha outra parte; non estaredes no voso corpo. Este non é o camiño. Temos que existir exactamente aquí, exactamente agora! Este é o punto clave. Tedes que ter os vosos propios corpo e mente. Todas as cousas deberían existir no lugar correcto, da maneira correcta. Entón non hai problema. Se o micrófono que emprego cando falo existe en algunha outra parte, non servirá ao seu propósito. Cando teñamos o noso corpo e a nosa mente en orden, todo o demais existirá no lugar correcto, da maneira correcta.

Pero normalmente, sen ser conscientes disto, tentamos cambiar algo distinto de nosoutros mesmos, tentamos ordenar as cousas fora de nosoutros mesmos. Pero é imposible organizar as cousas si vos mesmos non estades en orden. Cando fagades as cousas do xeito correcto, no tempo correcto, todo o demáis estará organizado. Vos sodes “o xefe”. Cando o xefe está durmindo, todo o mundo está durmindo. Cando o xefe fai algunha cousa ben, todo o mundo fará todo ben e no tempo correcto. Ese é o segredo do Budismo.

Así, tentade manter sempre a postura correcta, non soamente cando practiquedes zazen, senón en todas as vosas actividades. Adoptade a postura correcta cando estedes a conducir o voso coche, e cando estedes lendo.Se ledes nunha posición esparexada, non podedes estar despertos moito tempo. Tentadeo. Esta é a verdadeira ensinanza. A ensinanza que está escrita nun papel non é a verdadeira ensinanza. A ensinanza escrita é unha especie de motivo de reflexión. Por suposto, é necesario ter algún motivo de reflexión, mais é mais importante ser un mesmo pola práctica da forma de vivir correcta.

Iso é por qué Buddha non podía aceptar as relixions que existían no seu tempo. Estudiou moitas relixions, pero non estaba satisfeito coas suas prácticas. Non podía atopar a resposta no ascetismo nin en filosofías. Non estaba interesado en ningunha existencia metafísica, senón no seu propio corpo e a súa propia mente, aquí e agora. E cando se atopou a sí mesmo, atopou que todo o que existe ten natureza búdica. Esa foi a súa iluminación. A iluminación non é ningun sentimento bo, nin ningun estado de mente particular. O estado de mente que existe cando vos sentades na postura correcta é, en sí mesmo, iluminación. Se non podedes estar satisfeitos co estado de mente que tedes en zazen, iso significa que a vosa mente está ainda a divagar. O noso corpo e a nosa mente non deberían estar cambaleando ou divagando. Nesta postura non hai necesidade de falar do estado de mente correcto. Xa o tedes. Esta é a conclusión do Budismo.

A respiración

“O que chamamos “eu” é só unha porta de vaivén que se move cando inhalamos e cando exhalamos”.

Cando practicamos zazen a nosa mente segue sempre a nosa respiración. Cando inhalamos, o aire entra no mundo interior. Cando exhalamos, o aire sae ao mundo exterior. O mundo interior é ilimitado, e o mundo exterior é tamén ilimitado. Dicimos “mundo interior” ou “mundo exterior”, mais realmente hai soamente un mundo, que constitue unha unidade. Neste mundo ilimitado, a nosa garganta é como unha porta de vaivén. O aire entra e sae como alguén que pasa a través dunha porta de vaivén. Se se pensa “eu respiro” o “eu” é extra.Non hai ti para dicir “eu”. O que chamamos “eu” é só unha porta de vaivén que se move cando inhalamos e cando exhalamos. Simplemente móve-se; iso é todo. Cando a mente de un está suficientemente pura e calma para seguir este movemento, non hai nada: non “eu”, non mundo, nin corpo: só unha porta de vaivén.

Así, cando practicamos zazen, todo o que existe é o movemento da respiración, pero somos conscientes deste movemento. Non deberíades estar distraídos. Mais ser consciente do movemento non significa ser consciente do voso pequeño “eu”, sinón, máis ben, da vosa natureza universal, ou natureza búdica. Este tipo de consciencia é moi importante, porque normalmente somos moi unilaterais. A nosa comprensión usual da vida é dualística: ti e eu, isto e iso, bo e malo.Pero en realidade estas discriminacións son en sí mesmas a consciencia da existencia universal. “Ti” significa ser consciente do universo na forma de ti, e “eu” significa ser consciente del na forma de min. Ti e eu son simplemente portas de vaivén. Esta clase de comprensión é necesaria. Nin sequera debería ser chamada comprensión; é en realidade a verdadeira experiencia da vida a través da práctica do Zen.

Así, cando practicades zazen, non hai idea de tempo ou de espacio. Podedes dicir, “Empezamos a sentar-nos ás seis menos cuarto nesta habitación.” Así tendes algunha idea de tempo (as seis menos cuarto) e algunha idea de espacio (nesta habitación). En realidade o que estades a facer, sen embargo, é simplemente estar sentados e ser conscientes da actividade universal. Iso é todo. Neste momento a porta de vaivén está abriéndo-se nunha dirección e no seguinte momento estará abriéndo-se na dirección oposta. Momento tras momento cada un de nos repite esta actividade. Aquí non hai idea de tempo ou espacio. Tempo e espacio son un. Podedes dicir, “Teño que facer algo esta tarde”, pero en realidade non hai “esta tarde.” Facemos as cousas unha despois doutra. Iso é todo. Non hai tal tempo como “esta tarde” ou “a unha en punto” ou “as dúas en punto”.Á unha en punto xantarás. Xantar é en sí mesmo a unha en punto. Estarás en algures, mais ese sitio non pode ser separado da unha en punto. Para alguén que realmente aprecia a nosa vida, son o mesmo. Pero cando chegamos a estar cansos da nosa vida podemos dicir, “Non debería ter vido a este sitio. Pode ter sido moito mellor ter ido a algún outro sitio para xantar. Este sitio non é tan bo.” Na vosa mente creades unha idea de lugar separada dun tempo real.

O podedes dicir, “Isto é malo, así que eu non debería facer isto”. En realidade, cando dicides, “Eu non debería facer isto” estades facendo non-facer nese momento. Así que non hai elección para vos. Cando separades a idea de tempo y espacio, sentides como se tivesedes algunha elección, pero en realidade tedes que facer algo o tedes que facer non-facer. Non-facer algo é facer algo. Bo e malo estan só na vosa mente. Así que non deberíades dicir, “Isto é bo,” ou “isto é malo”. En lugar de dicir “malo”, deberíades dicir “non-facer”! Se pensades, “isto é malo”, iso creará algunha confusión para vos. Así, no ámbito da relixión pura non hai confusión de tiempo y espacio, ou bo ou malo. Todo o que deberíamos facer é simplemente facer algo a medida que chega. Facer algo! Sexa o que sexa, deberíamos face-lo, incluso se é non-facer algo. Deberíamos vivir neste momento. Así que, cando nos sentamos, concentramonos na nosa respiración e volvemosnos nunha porta de vaivén, e facemos algo que deberíamos facer, algo que temos que facer. Esta é a práctica Zen. Nesta práctica non hai confusión. Se establecedes este tipo de vida non tedes confusión, sexa a que sexa.

Tozan, un famoso mestre Zen, dixo, “A montaña azul é o pai da nube branca. A nube branca é a filla da montaña azul. Durante todo o día eles dependen o un doutro, sin ser dependentes o un doutro. A nube branca é sempre a nube branca. A montaña azul é sempre a montaña azul.” Esta é unha interpretación da vida pura, clara. Pode haber moitas cousas como a nube branca e a montaña azul:home e muller, mestre e discípulo. Eles dependen o un doutro. Pero a nube branca non debería ser molestada pola montaña azul. A montaña azul non debería ser molestada pola nube branca. Son completamente independentes, pero, ainda así, dependentes. Isto é como vivimos, e como practicamos zazen.

Cando nos volvemos verdadeiramente nós mesmos, simplemente volvemosnos unha porta de vaivén, e somos puramente independentes, e ao mesmo tempo, dependentes de todo. Cada un de nos está no medio de miríades de mundos. Estamos no centro do mundo sempre, momento tras momento. Así que somos completamente dependentes e independentes. Se tedes este tipo de experiencia, este tipo de existencia, tedes absoluta independencia; non seredes molestados por nada. Así que cando practiquedes zazen, a vosa mente debería estar concentrada na vosa respiración. Este tipo de actividade é a actividade fundamental do ser universal. Sen esta experiencia, esta práctica, é imposible acadar liberdade absoluta.

Control

“Dar á vosa ovella ou á vosa vaca un prado grande, espacioso é a forma de controlalas”

Vivir no ámbito da natureza búdica significa morrer como pequeno ser, momento tras momento. Cando perdemos o noso equilibrio morremos, pero ao mesmo tempo tamén desenvolvemosnos, crecemos. Calquera cousa que vemos está cambiando, perdendo o seu equilibrio. A razón pola que todo parece fermoso é porque está desequilibrado, pero o seu fondo está sempre en perfecta harmonía. Así é como todo existe no ámbito da natureza búdica, perdendo o seu equilibrio contra un fondo de equilibrio perfecto. En consecuencia, se vedes as cousas sen percibir o fondo da natureza búdica, todo parece estar na forma do sufrimento. Pero se entendedes o fondo da existencia, vos dades conta de que o sufrimento mesmo é como vivimos e como extendemos a nosa vida. Así, no Zen as veces enfatizamos o desequilibrio ou o desorden da vida.

Hoxe en día a pintura tradicional xaponesa volveuse moi formal e sen vida. Esa é a causa pola que o arte moderno ten medrado. Os pintores antigos adoitaban practicar poñendo puntos sobre o papel en desorden artístico. Isto é máis ben difícil. Ainda que intentedes facelo, normalmente o que facedes está disposto nalgún orden. Pensades que podedes controlalo, pero non podedes; é casi imposible dispoñer os vosos puntos fora dun orden. Pasa o mesmo con cuidar da vosa vida cotidiana. Ainda que tentedes pór xente baixo algún control, é imposible. Non podedes facelo. A mellor maneira de controlar xente é animalos a ser atravesados. Entón estarán en control no seu sentido máis amplio. Dar á vosa ovella ou á vosa vaca un prado grande, espacioso é a maneira de controlalas. O mesmo pasa coas persoas: primeiro deixadelles facer o que queiran e vixiladeos. Esta é a mellor política. Ignora-los non é bo; esa é a peor política. A segunda peor é tentar controlalos. A mellor é vixilalos, simplemente vixilalos, sen tentar controlalos.

A mesma táctica funciona para vos mesmos tamén. Se queredes obter perfecta calma no voso zazen, non deberían molestaros as variadas imaxes que atopades na vosa mente. Deixadelas vir e deixadelas ir.Entón estarán baixo control. Pero esta política non é tan fácil. Parece fácil, pero requere un esforzo especial. Cómo facer este tipo de esforzo é o segredo da práctica. Supoñede que estades sentandoos baixo algunhas circunstancias extraordinarias. Se intentades calmar a vosa mente seredes incapaces de sentaros, e se intentades non estar afectados o voso esforzo non será o esforzo correcto. O único esforzo que vos axudará é contar a vosa respiración, ou concentraros no voso inhalar e exhalar. Dicimos concentración, pero concentrar a vosa mente en algo non é o verdadeiro propósito do zen. O verdadeiro propósito é ver as cousas como son, observar as cousas como son e deixar que todo vaia como vai. Isto é pór todo baixo control no seu sentido máis amplio. A práctica Zen é abrir a nosa pequena mente. Concentrarse así é soamente unha axuda para axudaros a daros conta da “gran mente”, ou a mente que é todo. Se queredes descubrir o verdadeiro significado do Zen na vosa vida cotidiana, tede que descubrir o significado de manter a vosa mente na vosa respiración e o voso corpo na postura correcta en zazen. Deberíades seguir as regras da práctica e o voso estudio debería volverse máis sutil e cuidadoso. Soamente deste xeito podedes experimentar a liberdade vital do Zen.

Dogen-zenji dixo, “O tempo vai do presente ao pasado”. Isto é absurdo, mais na nosa práctica ás veces é verdade. En lugar de que o tempo progrese do pasado ao presente, vai cara atrás do presente ao pasado. Yoshitsune foi un famoso guerreiro que viviu no Xapón medieval. Pola situación do pais naquel tempo, foi envíado as provincias septentrionais, onde foi asasinado. Antes de partir despediuse da sua esposa e pouco despois ela escribiu nun poema:”Xusto como desenrolas o fío dun carrete, quero que o pasado se volva presente”.Cando ela dicia isto, realmente convertía o tempo pasado en presente. Na súa mente o pasado volvíase vivo e era o presente. Así que, como Dogen dixo, “O tempo vai do presente ao pasado”. Isto non é verdade na nosa mente lóxica, pero o é na experiencia real de facer o tempo pasado presente. Aí temos a poesía e aí temos a vida humana.

Cando experimentamos este tipo de verdade iso significa que temos encontrado o verdadeiro significado do tempo. O tempo vai constantemente do pasado ao presente e do presente ao futuro. Isto é verdade, mais é tamén verdade que o tempo vai do futuro ao presente e do presente ao pasado. Un mestre Zen dixo unha vez, “Ir unha milla cara o este é ir unha milla cara o oeste”. Isto é liberdade vital. Deberíamos adquirir este tipo de liberdade perfecta.

Pero a liberdade perfecta non se atopa sen algunhas regras. A xente, especialmente a xente xoven, pensa que a liberdade é facer exactamente o que queren, que no Zen non hai necesidade de regras. Mais é absolutamente necesario para nos ter algunhas regras. Pero isto non significa estar sempre baixo control. Na medida en que tedes regras, tedes unha oportunidade para a liberdade. Tentar obter a liberdade sen ser consciente das regras non significa nada. É para adquirir esta liberdade perfecto para o que practicamos zazen.


Ondas mentais

“Porque gozamos de todos os aspectos da vida como un despregarse da gran mente, non nos preocupamos por ningún goce excesivo. Así temos unha compostura imperturbable.”

Cando estedes practicando zazen, non intentedes deter o voso pensamento. Se algo entra na vosa mente, deixadeo entrar e deixadeo sair. Non permanecerá moito tempo.Cando intentades deter o voso pensamento, iso significa que sodes molestados por iso. Non sexades molestados por nada. Parece como se algo ven do exterior da mente, pero en realidade son soamente as ondas da vosa mente, e se non sodes molestados polas ondas, gradualmente volveránse cada vez máis calmas. En cinco o como moito dez minutos, a vosa mente estará completamente serena e calma. Nese momento a vosa respiración volveráse completamente lenta, mentres o voso pulso volveráse un pouco máis rápido.

Pasará moito tempo antes de que encontredes a vosa mente calma, serena, na vosa práctica. Veñen moitas sensacións, xurden moitos pensamentos ou imaxes, pero son soamente ondas da vosa propia mente. Nada ven do exterior da vosa mente. Normalmente pensamos na nosa mente como se recibise impresións y experiencias do exterior, pero iso non é unha verdadeira comprensión da nosa mente. A verdadeira comprensión é que a mente inclúe todo; cando pensades que algo ven do exterior iso soamente significa que algo aparece na vosa mente. Nada exterior a vos mesmos pode causar ningun problema. Vos mesmos facedes as ondas na vosa mente. Se deixades a vosa mente como é, volveráse calma. Esta mente é chamada gran mente.

Se a vosa mente está relacionada con algo exterior a sí mesma, esa mente é unha mente pequena, unha mente limitada. Se a vosa mente non está relacionada con ningunha outra cousa, entón non hai comprensión dualística na actividade da vosa mente. Entendedes a actividade como simplemente ondas da vosa mente. A gran mente o experimenta todo dentro dela mesma.Entendedes a diferencia entre as dúas mentes: a mente que o inclúe todo, e a mente que está relacionada con algo? En realidade son a mesma cousa, mais a comprensión é diferente, e a vosa actitude cara a vosa vida será diferente segundo qué comprensión teñades.

Que todo está incluído no interior da vosa mente é a esencia da mente. Experimentar isto é ter un sentimento relixioso. Ainda que xurdan ondas, a esencia da vosa mente é pura; é exactamente como auga clara con unhas poucas ondas. En realidade a auga sempre ten ondas. As ondas son a práctica da auga. Falar de ondas separadas da auga ou de agua separada das ondas e unha ilusión. A auga e as ondas son un. A gran mente e a pequena mente son un. Cando entendedes a vosa mente deste xeito tedes algunha seguridade no voso sentimento. Como a vosa mente non espera nada do exterior, está sempre chea. Unha mente con ondas nela non é unha mente trastornada, sinón, en realidade unha mente amplificada. Calquera cousa que experimentedes é unha expresión da gran mente.

A actividade da gran mente é amplificarse a sí mesma a través de varias experiencias. Nun sentido as nosas experiencias vindo unha a unha son sempre frescas e novas, mais en outro sentido non son nada máis que un continuo ou repetido despregarse da gran mente única. Por exemplo, se tedes algo bo para o almorzo, diredes, “Isto é bo”. “Bo” é aportado como algo experimentado algunha vez fai moito tempo, ainda que podedes non lembrar cándo. Coa gran mente aceptamos cada unha das nosas experiencias como si recoñoceramos a cara que vemos nun espello como nosa. Para nos non hai medo de perder esta mente. Non hai ningunha parte onde ir ou vir; non hai medo á morte, nin sufrimento pola vellez ou a enfermidade. Porque gozamos de todos os aspectos da vida como un despregarse da gran mente, non nos preocupamos por ningún goce excesivo. Así temos unha compostura imperturbable, e é con esta compostura imperturbable da gran mente coa que practicamos zazen.

Malas herbas mentais

“Máis ben deberíades estar agradecidos polas malas herbas que tedes na vosa mente, porque co tempo elas enriquecerán a vosa práctica”

Cando a alarma soa na mañá, e os levantades, penso que non os sentides tan ben. Non é fácil ir e sentarse e ainda despois de que chegades ao zendo e empezades zazen tedes que animarvos a sentarvos ben. Estas son simplemente ondas da vosa mente. No zazen puro non debería haber ningunha onda na vosa mente. Mentres estades sentados estas ondas volveranse cada vez mais pequenas, e o voso esforzo transformaráse nun sentimento sútil.

Dicimos:”Extraendo as malas herbas damos alimento á planta.” Extraemos as malas herbas e as enterramos preto da planta para darlle alimento. Así que, ainda que teñades algunha dificultade na vosa práctica, ainda que teñades algunhas ondas mentres estades sentados, estas mesmas ondas os axudarán. Así que non deberíades estar preocupados pola vosa mente. Máis ben deberíades estar agradecidos polas malas herbas, porque co tempo elas enriquecerán a vosa práctica. Se tedes algunha experiencia de cómo as malas herbas na mente transformanse en nutrición mental, a vosa práctica fará notable progreso. Sentiredes o progreso. Sentiredes cómo se transforman en autonutrición. Por suposto non é tan difícil dar algunha explicación filosófica ou psicolóxica da nosa práctica, pero iso non basta. Debemos ter a experiencia real de cómo as nosas malas herbas transformanse en alimento.

Estrictamente falando, calquera esforzo que fagamos non é bo para a nosa práctica porque crea ondas na nosa mente. É imposible, sen embargo, acadar calma absoluta da nosa mente sen ningun esforzo. Temos que facer algún esforzo, pero temos que olvidarnos a nosoutros mesmos no esforzo que fagamos. Neste ámbito non hai subxectividade nin objectividade. A nosa mente está simplemente calma, sen nin sequera ningunha conciencia. Nesta inconsciencia todo esforzo e toda idea e todo pensamento esvaeceranse. Así que é necesario para nos animarnos a nosoutros mesmos e facer un esforzo ata o último momento, cando todo esforzo desaparece. Deberíades manter a vosa mente na vosa respiración ata que non sexades conscientes da vosa respiración.

Deberíamos intentar continuar o noso esforzo para sempre, pero non deberíamos esperar chegar a algún estadio cando esqueceremos todo acerca del. Deberíamos simplemente manter a nosa mente na nosa respiración. Esa é a nosa práctica real. Ese esforzo refinaráse cada vez máis mentres estades sentados. Ao principio o esforzo que facedes é completamente basto e impuro, pero polo poder da práctica o esforzo volveráse cada vez mais puro. Cando o voso esforzo vólvese puro, o voso corpo e a vosa mente volvense puros. Esta é a forma na que practicamos Zen. Unha vez que comprendedes o noso poder innato para purificarnos a nosoutros mesmos e os nosos entornos, podedes actuar apropiadamente, e aprenderedes daqueles que os rodean, e os volveredes amigables cos outros. Este é o mérito da práctica Zen. Pero o camiño da práctica é simplemente estar concentrado na vosa respiración coa postura correcta e con un esforzo grande, puro. Isto é como practicamos Zen.

A medula do Zen

“Na postura do zazen, a vosa mente e o voso corpo teñen gran poder para aceptar as cousas como son, sexan agradables ou desagradables”

Nas nosas escrituras (Samyuktagama Sutra, volume 33) dise que hai cuatro clases de cabalos: os excelentes, os bos, os mediocres e os malos. O mellor cabalo correrá paseniño e de presa, á dereita e á esquerda, á vontade do conductor, antes de ver a sombra do látego; o segundo mellor correrá tan ben como o primeiro xusto antes de que o látego acade a súa pel; o terceiro correrá cando sinta dor no seu corpo; o cuarto correrá despois de que o dor penetre ata a medula dos seus ósos. Podedes imaxinar qué difícil é para o cuarto aprender cómo correr!

Cando escoitamos esta historia case todos nos queremos ser o mellor cabalo. Se é imposible ser o mellor, queremos ser o segundo mellor. Esta é, eu penso, a comprensión usual desta historia, e do Zen. Podedes pensar que cando os sentedes en zazen atoparedes se sodes u dos mellores cabalos ou un dos peores. Aquí, sen embargo, hai un malentendido ó respecto do Zen. Se pensades que o fin da práctica do Zen é adestraros para chegar a ser un dos mellores cabalos, teredes un gran problema. Esta non é a comprensión correcta. Se practicades Zen da maneira correcta non importa se sodes o mellor cabalo ou o peor. Cando considerades a compaixón de Buddha, cómo pensades que sentirá Buddha acerca dos cuatro tipos de cabalo. Terá máis simpatía polo peor que polo mellor.

Cando estedes decididos a practicar zazen coa gran mente de Buddha, atoparedes que o peor cabalo é o máis valioso. Nas vosas propias imperfeccións acharedes a base para a vosa mente firme, buscadora do camiño. Os que poden sentarse perfectamente fisicamente normalmente tardan máis en obter o verdadeiro camiño do Zen, o sentimento real do Zen, a medula do Zen. Pero os que achan grandes dificultades en practicar Zen acharán máis significado nel. Así que eu penso que a veces o mellor cabalo pode ser o peor cabalo, e o peor cabalo pode ser o mellor.

Se estudiades caligrafía acharedes que aqueles que non son tan hábiles normalmente chegan a ser os mellores calígrafos. Aqueles que son moi hábiles coas suas mans a miudo atopan gran dificultade despois de ter chegado a certo estadio. Isto é tamén certo no arte e no Zen. É certo na vida. Así, cando falamos sobre Zen non podemos dicir, “El é bo”, ou “Él é malo” no sentido ordinario das palabras. A postura adoptada en zazen non é a mesma para cada un de nos. Para algúns pode ser imposible adoptar a postura de pernas cruzadas. Pero incluso se non podedes adoptar a postura correcta, cando espertades a vosa mente real, buscadora do camiño, podedes practicar Zen no seu verdadeiro sentido.

Cando reflexionamos sobre o que estamos facendo na nosa vida diaria, estamos sempre avergoñados de nos mesmos. Un dos meus estudiantes escribiume dicindo: “Enviasteme un calendario e estou tentando seguir os bos consellos que aparecen en cada páxina. Pero o ano apenas empezou e xa fracasei!” Dogen-zenji dixo “Shoshaku jushaku”. Shaku xeneralmente significa “error” ou “equivocación”. Shoshaki jushaku significa “suceder equivocación con equivocación”, ou un continuo erro. Segundo Dogen, un continuo erro pode tamén ser Zen. A vida de un mestre Zen podería dicirse que é moitísimos anos de shoshaku jushaku. Isto significa moitisimos anos dun firme esforzo.

Dicimos “Un bo pai non é un bo pai”. Entendedes? Un que pensa que é un bo pai non é un bo pai; un que pensa que é un bo esposo non é un bo esposo. Un que pensa que é un dos peores esposospode ser un bo se está sempre intentando ser un bo esposo cun firme esforzo. Se atopades imposible sentaros por causa dalgún dor ou algunha dificultade física, entón deberíades sentaros de todas formas usando un coxín grueso ou unha cadeira. Ainda que sexas o peor cabalo, chegarás á medula do Zen.

Supoñede que os vosos fillos están sufrindo dunha enfermidade que non ten remedio. Vos non sabedes qué facer; non podedes estar deitados na cama. Normalmente o lugar máis confortable para vos sería unha confortable cama quente, mais agora por causa da vosa agonía mental non podedes descansar. Podedes camiñar arriba e abaixo, dentro e fora, pero isto non axuda. En realidade o mellor modo de aliviar o voso sufrimento mental é sentarse en zazen, incluso nun estado mental tan confuso e nunha mala postura. Si non tedes experiencia de sentarse neste tipo de situación difícil, non sodes estudiantes de Zen. Ningunha outra actividade apazugará o voso sufrimento. En outras posicións inquietas non tedes poder para aceptar as vosas dificultades, pero na postura de zazen que tedes adquirido por longa, dura práctica, a vosa mente e o voso corpo teñen gran poder para aceptar as cousas como son, tanto se son agradables como desagradables.

Cando os sentides desagradables é mellor para vos sentaros. Non hai outro modo de aceptar o voso problema e traballar nel. Se sodes o mellor cabalo ou o peor, o se a vosa postura e boa ou mala está fora de cuestión. Todo o mundo pode practicar zen, e nesta forma traballar sobre os seus problemas e acepta-los.

Cando estades sentados no medio de voso propio problema, que é máis real para vos: o voso problema ou vosoutros mesmos? A conciencia de que estades aquí, xusto agora, é o feito fundamental. Este é o punto do que os daredes conta pola práctica do zazen. En continua práctica, baixo unha sucesión de circunstancias agradables e desagradables os daredes conta da medula do zen e adquiriredes a súa verdadeira fortaleza.

Non dualismo

“Deter a vosa mente non significa deter as actividades da mente. Significa que a vosa mente extendese por todo o voso corpo. Con toda a vosa mente formades o mudra nas vosas mans”

Dicimos que a nosa práctica debería ser sen ideas de ganancia, sen ningunha expectativa, nin sequera de iluminación. Isto non significa, sen embargo, soamente sentarse sen ningun propósito. Esta práctica libre de ideas de ganancia está baseada no Prajna Paramita Sutra. Sen embargo, se non sodes cuidadosos o mesmo sutra vos dará unha idea de ganancia. Di, “Forma é baleiro e baleiro é forma”. Pero se os apegades a esa afirmación, os expoñedes a estar involucrados en ideas dualísticas: aquí estades vos, forma, e aquí está o baleiro, que estades intentando percibir a través da vosa forma. Así, “forma é baleiro, e baleiro é forma” é ainda dualista. Pero, afortunadamentea a nosa enseñanza pasa a dicir, “Forma é forma e baleiro é baleiro.” Aquí non hai dualismo.

Cando achades difícil deter a vosa mente mentres estades sentados e cando ainda estades tentando deter a vosa mente, este é o estadio de “forma é baleiro e baleiro é forma.” Pero mentres estades practicando nesta forma dualista, teredes cada vez máis unidade coa vosa meta. E cando a vosa práctica vólvese sen esforzo, podedes deter a vosa mente. Este é o estadio de “forma é forma e baleiro é baleiro”.

Deter a vosa mente non significa deter as actividades da mente. Significa que a vosa mente exténdese por todo o voso corpo. A vosa mente segue a vosa respiración. Con toda a vosa mente formades o mudra nas vosas mans. Con toda a vosa mente enteira os sentades coas pernas doridas sen ser perturbados por elas. Isto é sentarse sin ningunha idea de ganancia. Ao principio sentides algunha limitación na vosa postura, pero cando non sodes perturbados pola limitación, atopastes o significado de “baleiro é baleiro e forma é forma”. Así, achar o propio camiño dun baixo algunha limitación é o camiño da práctica.

“Práctica” non significa que calquera cousa que fagades, incluso estar deitados, é zazen. Cando as limitacións que tedes non os limitan, isto é o que queremos dicir con “práctica”. Cando dicides “Calquera cousa que fago é natureza búdica, así que non importa o que fago, e non hai necesidade de practicar zazen” iso é xa unha comprensión dualista da nosa vida diaria. Se realmente non importa, non tedes necesidade nen sequera de dicilo. Na medida en que estades preocupados polo que facedes, iso é dualista. Se non estades preocupados polo que facedes, non falaredes así. Cando os sentedes, os sentaredes. Cando comades, comeredes. Iso é todo. Se dicides “non importa”, significa que estades construindo algunha escusa para facer algo a vosa propia maneira coa vosa pequena mente. Significa que estades apegados a algunha cousa o método particulares. Iso non é o que queremos dicir cando dicimos. “Só sentarse é suficiente” ou “Calquera cousa que fagades é zazen”. Por suposto, calquera cousa que facemos é zazen, pero se é así, non hai necesidade de dicilo.

Cando os sentades, deberíades simplemente sentaros, sen estar perturbados polas vosas pernas doridas ou a somnolencia. Iso é zazen. Pero ao principio é moi difícil aceptar as cousas como son. Estaredes molestos pola sensación que tedes na vosa práctica. Cando podedes facelo todo, tanto se é bo, como se é malo, sen perturbación e sen ser molestados pola sensación, iso é en realidade o que queremos dicir con “forma é forma e baleiro é baleiro”.

Cando sufrides dunha enfermidade como o cancer, e os dades conta de que non podedes vivir máis de dous ou tres anos, entón, buscando algo co que contar, podedes empezar a práctica. Unha persoa pode contar coa axuda de Deus. Outra pode empezar a práctica do zazen. A súa práctica estará concentrada en obter a vacuidade da mente. Iso significa que está intentando estar libre do sufrimento da dualidade. Esta é a práctica de “forma é baleiro e baleiro é forma.” Por causa da verdade da vacuidade, quere ter a actualización real dela na sua vida. Se practica desta forma crendo e facendo un esforzo, o axudará, por suposto, pero non é unha practica perfecta.

Sabendo que a túa vida é corta, gozala día tras día, momento tras momento, é a vida de “forma é forma e baleiro, baleiro”. Cando o Buddha chegue, lle darás a benvida; cando o diabro chegue, lle darás a benvida. O famoso mestre zen chino Ummon dixo, “Buddha cara-de-sol e Buddha cara-de-lúa.” Cando estaba enfermo, alguén preguntoulle, “Cómo estás?” e él constestou, “Buda cara-de-sol e Buddha cara-de-lúa”. Esta é a vida de “forma é forma e baleiro é baleiro”. Non hai problema. Un ano de vida é bo. Cen anos de vida son bos. Se continuades a nosa práctica, chegaredes a este estadio.

Ao principio teredes varios problemas, e é necesario para vos facer algún esforzo para continuar a nosa práctica. Para o principiante, unha práctica sen esforzo non é verdadeira práctica. Para o principiante, a práctica necesita gran esforzo. Especialmente para a xente nova, é necesario tentar moi duro para acadar algo.Tedes que extender os brazos e as pernas tanto como poidan. Forma é forma. Tedes que ser fieis ao voso propio camiño ata que ao fin chegades realmente ao punto onde vedes que é necesario esquecer todo respecto a vos mesmos. Ata que chegades a este punto é completamente erróneo pensar que calquera que facedes é Zen ou que non importa se practicades ou non. Pero se facedes o maior esforzo que poidades só para continuar a práctica con toda a vosa mente e o voso corpo, sen ideas de ganancia, entón calquera cousa que fagades será verdadeira práctica. Simplemente continuar debería ser o voso propósito. Cando fagades algo, simplemente face-lo debería ser o voso propósito. Forma é forma e vos sodes vos e a verdadeira vacuidade será actualizada na vosa práctica.

Prostración

“A prostración é unha práctica moi seria. Deberíades estar preparados para postraros ainda no voso último momento. Ainda que sexa imposible librarse dos nosos desexos auto-centrados, temos que face-lo. A nosa verdadeira natureza quere que o fagamos.”

Despois do zazen nos prostramos ao chan nove veces. Prostrandonos renunciamos a nos mesmos. Renunciar a nos mesmos significa renunciar ás nosas ideas dualistas. Así que non hai diferencia entre a práctica do zazen e prostrarse. Normalmente prostrarse significa presentar os nosos respectos a algo que é máis digno de respecto que nos mesmos. Pero cando vos prostrades ante Buddha, non deberíades ter ningunha idea sobre Buddha, simplemente os volvedes uno con Buddha, sodes xa Buddha mesmo. Cando os volvedes un con Buddha, un con todo o que existe, achades o verdadeiro significado de ser. Cando esquecedes todas as vosas ideas dualistas, todo vólvese o voso mestre, e todo pode ser obxecto de veneración.

Cando todo existe dentro da vosa gran mente, todas as relacións dualistas desaparecen. Non hai distinción entre ceo e terra, home e muller, mestre e discípulo.Algunhas veces un home próstrase ante unha muller; algunhas veces unha muller próstrase ante un home. Algunhas veces o discípulo próstrase ante o mestre; algunhas veces o mestre próstrase ante o discípulo. Un mestre que non pode prostrarse ante o seu discípulo non pode prostrarse ante o Buddha. Algunhas veces mestre e discípulo próstranse xuntos ante o Buddha. Algunhas veces podemos prostrarnos ante gatos e cans.

Na vosa gran mente, todo ten o mesmo valor. Todo é o Buddha mesmo. Vedes algo ou escoitades un son, e aí tedes todo exactamente como é. Na vosa práctica deberíades aceptar todo como é, dando a cada cousa o mesmo respecto dado a un Buddha. Aquí hai budeidade. Entón o Buddha próstrase ante o Buddha, e vos os prostrades ante vos mesmos. Esta é a verdadeira prostración.

Se non tedes esta firme convicción da gran mente na vosa práctica, a vosa prostración será dualista. Cando sodes exactamente vos mesmos, os prostrades ante vos mesmos no seu verdadeiro sentido, e sodes un con todo. Só cando sodes vos mesmos podedes prostraros ante todo no seu verdadeiro sentido. Prostrarse é unha práctica moi seria. Deberíades estar preparados para prostraros incluso no voso último momento; cando non podedes facer nada excepto prostraros deberíades face-lo. Este tipo de convicción é necesaria. Prostraros con este espíritu e todos os preceptos, todas as enseñanzas son vosos, e posuiredes todo dentro da vosa gran mente.

Sen no Rikyu, o fundador da ceremonia do te xaponesa, fíxose o haraquiri (suicidio ritual por destripamento) en 1591 por orden do seu señor, Hideyoshi. Xusto antes de que Rikyu tomase a súa propia vida dixo, “Cando teño esta espada, non hai Buddha e non hai Patriarcas.” Quería dicir que cando temos a espada da gran mente, non hai mundo dualista. A única cousa que existe é este espíritu. Esta clase de espíritu imperturbable estivo sempre presente na ceremonia do te de Rikyu. Él nunca fixo nada en soamente unha maneira dualista; él estaba disposto a morrer en cada momento. Cerimonia tras cerimonia morría e se renovaba a sí mesmo. Este é o espiritu da ceremonia do te. Isto é cómo nos prostramos.

O meu mestre tiña un calo na fronte de facer prostracións. Él sabía que era un individuo obstinado, terco e, polo tanto, prostrábase e prostrábase e prostrábase. A razón pola que se prostraba era que dentro de sí mesmo escoitaba sempre a voz que o rosmaba do seu mestre. Él entrara na orden Soto cando tiña trinta anos, o que para un sacerdote xaponés é mais ben tarde. Cando somos novos somos menos tercos e é máis fácil librarse do noso egoismo. Así que o seu mestre sempre chamaba ao meu mestre “ti-individuo-que-entrou-recentemente” e o rosmaba por ter entrado tan tarde. En realidade, o seu mestre amabao polo seu carácter terco. Cando o meu mestre tiña setenta anos, dicía,”Cando eu era novo era como un tigre, mais agora son como un gato!” Estaba moi compracido de ser como un gato.

Prostrarse axuda a eliminar as nosas ideas egocéntricas. Isto non é tan fácil. É difícil librarse destas ideas, e prostrarse é unha práctica moi valiosa. O resultado non ven ao caso; é o esforzo por mellorarnos a nos mesmoso que é valioso. Non hai fin para esta práctica.

Cada prostración expresa un dos cuatro votos budistas. Estes votos son:”Ainda que os seres sensibles sexan innumerables, facemos voto de salva-los. Ainda que os nosos malos desexos sean ilimitados, facemos voto de liberarnos deles. Ainda que a enseñanza sexa ilimitada, facemos voto de aprende-la toda. Ainda que o budismo sexa inalcanzable, facemos voto de alcanza-lo.” Se é inalcanzable, cómo podemos alcanza-lo? Pero deberíamos! Iso é budismo.

Pensar, “Porque é posible o faremos”, non é budismo. Ainda que é imposible, temos que face-lo porque a nosa verdadeira natureza quere que o fagamos. Pero en realidade, se é ou non posible, non ven ao caso. Se é o noso máis intimo desejo liberarnos das nosas ideas egocentricas, temos que face-lo. Cando facemos este esforzo, o noso máis íntimo desexo é apazugado e o Nirvana está aí. Antes de estar decididos a face-lo, tedes dificultade, pero unha vez que empezades a face-lo non tedes ningunha. O voso esforzo apazuga o voso máis intimo desexo. Non hai ningún outro camiño para acadar a calma. Calma mental non significa que deberíades deter a vosa actividade. A calma real debería ser atopada na actividade mesma. Dicimos, “É fácil ter calma na inactividade, é duro ter calma na actividade, pero a calma na actividade é verdadeira calma.”

Despois de que teñades practicado por un tempo, os daredes conta de que non é posible facer un progreso rápido, extraordinario. Ainda que tentedes moi duro, o progreso que facedes é sempre pouco a pouco. Non é como sair a unha chuvieira na que sabedes cando estades mollados. Nunha néboa, non sabedes que os estades mollando, pero, a medida que seguides camiñando os mollades pouco a pouco. Se a vosa mente ten ideas de progreso, podedes dicir, “Oh, este ritmo é terrible!” Pero en realidade non o é. Cando os mollades na néboa é moi dificil secarse. Así que non hai necesidade de preocuparse polo progreso. É como estudiar unha lingua estranxeira; non podedes facelo todo de contado, mais repetindoo unha e outra vez o dominaredes. Esta é o camiño Soto da práctica. Podemos dicir que facemos progreso pouco a pouco, ou que nin sequera esperamos facer progreso. Só ser sincero e facer o noso pleno esforzo en cada momento é suficiente. Non hai Nirvana fora da nosa práctica.

Nada especial

“Se continuades esta simple práctica cada día, obteredes un certo poder marabilloso. Antes de que o acadedes é algo marabilloso, pero despois de que o acadastes, non é nada especial.”

Non me apetece falar despois do zazen. Sinto que a práctica do zazen é suficiente. Pero si teño que dicir algo penso que me gostaría falar acerca de qué marabilloso é practicar zazen. O noso propósito é simplemente manter esta práctica para sempre. Esta práctica empezou dende un tempo sen principio, e continuará nun futuro sen fin. Estrictamente falando, para un ser humano non hai outra práctica que esta práctica. Non hai outra forma de vida que esta forma de vida. A práctica do Zen é a expresión directa da nosa verdadeira natureza.

Por suposto, calquera cousa que facemos é a expresión da nosa verdadeira natureza, pero sen esta práctica é difícil darse conta. A nosa natureza humana é ser activos e a natureza de todo o que existe. Mentres estamos vivos, estamos sempre facendo algo. Pero mentres pensedes “Estou facendo isto,” ou “teño que facer isto,” ou “teño que acadar algo especial” en realidade non estades facendo nada. Cando renunciades, cando non queredes xa algo, ou cando non intentades facer nada especial, entón facedes algo. Cando non hai idea de ganancia no que facedes, entón facedes algo. En zazen o que estades facendo non é por causa de algo. Podedes sentir como se estivesedes facendo algo especial, pero en realidade é soamente a expresión da vosa verdadeira natureza; é a actividade que apazuga o voso desexo máis íntimo. Pero mentres pensedes que estades practicando zazen por causa de algo, iso non é verdadeira práctica.

Se continuades esta simple práctica todos os días, obteredes un certo poder marabilloso. Antes de que o acadedes é algo marabilloso, pero despois de que o acadastes, non é nada especial.Como di un poema Chinés: “Fun e regresei.Non era nada especial. Rozan famoso polas súas montañas con brétema; Sekko pola súa auga.” A xente pensa que debe ser marabilloso ver a famosa cadea de montañas cuberta pola brétema, e a auga que se di que cubre toda a terra. Pero se ides alí veredes xustamente auga e montañas. Nada especial.

É unha especie de misterio que para a xente que non ten experiencia da iluminación, a iluminación é algo marabilloso. Pero se a acadan, non é nada. Pero, ainda así, non é certo que non sexa nada. Entendedes? Para unha nai con fillos ter fillos non é nada especial. Iso é zazen. Así que, se continuades a práctica, adquiriredes cada vez máis algo – nada especial, pero sen embargo algo. Podedes dicir “natureza universal” ou “natureza búdica” ou “iluminación”. Podedes chama-lo por moitos nomes, pero para a persoa que o ten non é nada, e é algo.

Cando expresamos a nosa verdadeira natureza, somos seres humanos. Cando non, non sabemos o que somos. Non somos un animal, porque camiñamos en dúas pernas. Somos algo distinto dun animal, pero qué somos? Podemos ser un pantasma; non sabemos qué chamarnos a nosoutros mesmos. Esa criatura en realidade non existe. É unha ilusión. Non somos xa un ser humano, pero existimos. Cando o Zen non é Zen, nada existe. Intelectualmente o que digo non ten sentido, pero se tedes experimentado a verdadeira práctica, entenderedes o que quero dicir. Se algo existe, ten a súa propia natureza verdadeira, a súa natureza búdica. No Pari-nirvana Sutra, Buddha di, “Todo ten natureza búdica,” pero Dogen o le nesta forma, “Todo é natureza búdica”. Hai unha diferencia. Se dicides, “Todo ten natureza búdica,” quere dicir que a natureza búdica está en cada existencia, de modo que a natureza búdica e cada existencia son siferentes. Pero cando dicides, “Todo é natureza búdica,” quere dicir que todo é natureza búdica en sí mesmo. Cando non hai natureza búdica, non hai nada en absoluto. Algo separado da natureza búdica é soamente unha ilusión. Pode existir na vosa mente, pero esas cosas en realidade non existen.

Así, ser un ser humano é ser un Buddha. Natureza búdica e soamente outro nome para natureza humana, ou verdadeira natureza humana. Así, ainda que non fagades nada, estades en realidade facendo algo. Estades expresandoos a vosoutros mesmos. Estades expresando a vosa verdadeira natureza. Os vosos ollos expresarán; a vosa voz expresará; a vosa conducta expresará. O máis importante é expresar a vosa verdadeira natureza na forma máis simple, máis adecuada e aprecia-la na existencia máis pequena.

Mentres estades continuando esta práctica, semana tras semana, ano tras ano, a vosa experiencia chegará a ser cada vez máis profunda, e a vosa experiencia cubrirá todo o que facedes na vosa vida diaria. O máis importante é olvidar todas as ideas de ganancia, todas as ideas dualistas. Noutras palabras, soamente practicar zazen nunha certa postura. Non pensedes sobre nada. Simplemente permanecede no voso coxín sen esperar nada. Entón, co tempo, reasumiredes a vosa propia natureza verdadeira. É dicir, a vosa propia natureza verdadeira reasumiráse a si mesma.

SEGUNDA PARTE

A ACTITUDE CORRECTA

"O punto que salientamos e unha forte confianza na nosa natureza original"

Un camiño firme

“Incluso se o sol fose a sair polo oeste, o Bodhisattva soamente ten un camiño.”

O propósito da miña charla non é darvos unha comprensión intelectual, sinón simplemente expresar a miña apreciación da nosa práctica do Zen. Ser capaz de sentarme convosco en zazen é moi, moi inusitado. Por suposto calquera cousa que facemos é inusitada, porque a nosa vida mesma é tan inusitada. Buddha dixo, “Apreciar a vosa vida humana é tan raro como esterco na unlla do voso dedo”. Sabedes, a suciedade case nunca se pega na unlla. A nosa vida humana é rara e marabillosa; cando me sento quero permanecer sentado para sempre, pero animome a min mesmo a ter outra práctica, por exemplo, recitar o sutra, o facer unha prostración. E cando fago unha prostración, penso “Isto é marabilloso”. Pero teño que cambiar a miña práctica de novo para recitar o sutra. Así, o propósito da miña charla é expresar a miña apreciación, iso é todo.O noso camiño non é sentarse para adquirir algo; é expresar a nosa verdadeira natureza. Esa é a nosa práctica.

Se queredes expresaros a vosoutros mesmos, a vosa propia natureza, debería haber algunha forma de expresión natural e apropiada. Incluso balancearse á dereita e á esquerda conforme os sentades ou os levantades do zazen é unha expresión de vosoutros mesmos. Non é preparación para a práctica, ou relaxación despois da práctica; é parte da práctica. Así que non deberíamos face-lo como se fose un preparativo para algunha outra cousa. Isto debería ser verdade na vosa vida diaria. Cociñar ou preparar algunha comida non é preparación, segundo Dogen; é práctica. Cociñar non é simplemente preparar comida para alguén ou para vos mesmos; é expresar a vosa sinceridade.Así, cando cociñedes deberíades expresaros a vosoutros mesmos na vosa actividade na cociña. Deberíades concedervos moito tempo; deberíades traballar niso sen nada na vosa mente e sen esperar nada. Deberíades simplemente cociñar! Iso e tamén unha expresión da nosa sinceridade, unha parte da nosa práctica. É necesario sentarse en zazen, desta maneira, pero sentarse non é o noso único camiño. Calquera cousa que fagades debería ser unha expresión da mesma actividade profunda. Deberíamos apreciar o que estamos facendo. Non hai preparación para ningunha outra cousa.

O camiño do Bodhisattva é chamado “un camiño que se fai cunha soa idea na mente” ou “un raíl de ferrocarril de miles de millas”. O raíl é sempre o mesmo. Se fose a volverse máis ancho ou máis estreito sería desastroso. Onde queira que vaiades, o raíl é sempre o mesmo. Ese é o camiño do Boddhsattva. Así que, incluso se o sol fose a sair polo oeste, o Boddisattva ten soamente un camiño. O seu camiño é en cada momento expresar a súa natureza e a súa sinceridade.

Dicimos raíl de ferrocarril, pero en realidade non hai tal cousa. A sinceridade mesma é o rail de ferrocarril. As vistas que vemos desde o tren cambiarán, pero nos estamos sempre correndo sobre a mesmo raíl. E non hai principio nin fin para o raíl. Non hai punto de partida, non hai meta, non hai nada que acadar. Simplemente correr sobre o rail é o noso camiño. Esa é a natureza da nosa práctica do Zen.

Pero cando chegades a ter curiosidade acerca do rail do ferrocarril, hai perigo aí. Non deberíades ver o rail. Se mirades o raíl os marearedes.Simplemente apreciade as vistas que vedes desde o tren. Ese é o noso método. Os pasaxeiros non teñen necesidade de ter curiosidade acerca do raíl. Alguén coidará del; Buddha coidará del. Pero algunhas veces tentamos explicar o raíl do ferrocarril porque nos entra a curiosidade se algo é sempre o mesmo. Preguntamonos, “Cómo é posible para o Boddisattva ser sempre o mesmo? Cál é o seu segredo? Pero non hai ningun segredo. Cada un ten a mesma natureza que o raíl do ferrocarril.

Había dous bos amigos, Chokei e Hofuku. Estaban falando acerca do camiño do Boddhisattva, e Chokei dixo, “Incluso se o arhat (alguén iluminado) fose a ter malos desexos, ainda así o Tathagata (Buddha) non ten duas clases de palabras. Digo que o Tathagata ten palabras, pero non palabras dualistas.” Hofuku dixo, “Ainda que digas iso, o teu comentario non é perfecto.” Chokei preguntó, “Cál a túa comprensión das palabras do Tathagata?” Hofuku dixo, “Temos tido suficiente discusión, así que tomemos unha cunca de té!” Hofuku non deu ao seu amigo unha resposta, porque é imposible dar unha interpretación verbal do noso camiño. Sen embargo, como parte da súa práctica estes dous bos amigos discutieron o camiño do Boddhisattva, ainda que non esperaban achar unha nova interpretación. Así que Hofuku respondeu, “A nosa discusión está acabada. Tomemos unha cunca de té!”

Esa é unha resposta moi boa, non? É o mesmo para a miña charla – cando a miña charla terminou, a vosa escoita terminou. Non hai necesidade de lembrar o que digo; non hai necesidade de entender o que digo. Entendedes; tedes plena comprensión dentro de vos mesmos. Non hai problema.

Repetición

“Se perdedes o espíritu de repetición, a vosa práctica volveráse bastante difícil.”

O pensamento e a práctica indios que Buddha atopou estaban baseados nunha idea dos seres humanos como unha combinación de elementos espirituais e físicos. Eles pensaban que o lado físico do home ataba o seu lado espiritual, e, en consecuencia, a súa practica relixiosa estaba dirixida a facer o elemento físico máis débil coa finalidade de liberar e fortalecer o espíritu. Así, a práctica que Buddha atopou en India salientaba o ascetismo. Pero Buddha achou cando practicaba o ascetismo que non había límite para o intento de purgarnos a nosoutros mesmos fisicamente, e que iso facía a práctica relixiosa moi idealista. Este tipo de guerra co noso corpo soamente pode terminar cando morremos. Pero segundo este pensamento indio, regresaremos noutra vida, e noutra máis, para repetir a loita unha e outra vez sen acadar xamais a iluminación perfecta. E incluso se pensades que podedes volver a vosa forza física o suficientemente débil para liberar o voso poder espiritual, iso soamente funcionará mentres continuades a vosa práctica ascética. Se reasumides a vosa vida diaria, teredes que fortalecer o voso corpo, pero entón teredes que debilita-lo de novo para recuperar o voso poder espiritual. E despois teredes que repetir este proceso unha e outra vez. Isto pode ser unha simplificación excesiva da práctica india achada por Buddha, e podemos rirnos disto, pero en realidade algunhas persoas continúan esta práctica ainda hoxe. Algunhas veces sen darse conta disto, esta idea de ascetismo está no fondo das súas mentes. Pero practicar deste xeito non resultará en ningún progreso.

O método de Buddha era bastante diferente. Ao principio estudiou a práctica hindú do seu tempo e área, e practicou o ascetismo. Pero Buddha non estaba interesado nos elementos nos que consistían os seres humanos, nin en teorías metafísicas da existencia. Estaba máis preocupado por cómo existía él mesmo neste momento. Iso era o que lle importaba. O pan faise de fariña. Cómo a fariña vólvese pan cando se pon no forno era para Buddha a cousa máis importante. Cómo chegamos a estar iluminados era o seu principal interés. A persoa iluminada ten un carácter perfecto, desexable para sí mesmo e para os outros. Buddha quería descubrir cómo desenvolven os seres humanos este carácter ideal – cómo diversos sabios no pasado chegaron a ser sabios. Para descubrir cómo a masa chegaba a ser un pan perfecto, fixóo unha e outra vez, ata que chegou a ter bastante éxito. Esta foi a súa práctica.

Pero nos podemos achar non tan interesante cociñar a mesma cousa unha e outra vez todolos días.É máis ben tedioso, podedes dicir. Se perdedes o espíritu de repetición será bastante difícil, pero non será difícil se estades cheos de forza e vitalidade. En calquera caso, non podemos quedarnos quietos; temos que facer algo. Así que, se facedes algo, deberíades ser moi observadores e cuidadosos e alertas. O noso método é poñer a masa no forno e observala cuidadosamente. Unha vez que saibades cómo a masa chega a convertirse en pan, entenderedes a iluminación. Así, cómo este corpo físico chega a convertirse en sabio e o noso principal interés. Non nos preocupa tanto qué é a fariña, ou qué é a masa, ou qué é un sabio. Un sabio é un sabio. As explicacións metafísicas da natureza humana non veñen ao caso.

Deste xeito, o tipo de práctica no que insistimos non pode chegar a ser demasiado idealista. Se un artista se vólve demasiado idealista, cometerá suicidio porque entre o seu ideal e a súa habilidade real hai unha gran brecha. Porque non hai ponte o suficientemente longo para cruzar a brecha, comenzará a desesperarse. Este é o camiño espiritual normal. Pero o noso camiño espiritual non é tan idealista. En algún sentido deberíamos ser idealistas; ao menos deberíamos estar interesados en facer un pan que saiba ben e teña bo aspecto! A práctica propiamente dita é repetir unha e outra vez ata que descubrides como chegar a ser pan. Non hai segredo no noso camiño. Simplemente practicar zazen e pornos a nosoutros mesmos no forno é o noso método.

Zen e excitación

“O Zen non é ningún tipo de excitación, senón concentración na nosa rutina diaria normal.”

O meu mestre morreu cando eu tiña trinta e un anos. Aínda que eu quería dedicarme soamente á práctica do Zen no mosteiro de Eiheiji, tiven que suceder ao meu mestre no seu templo. Cheguei a estar bastante ocupado, e sendo tan novo tiven moitas dificultades. Estas dificultades deronme algunha experiencia, pero esta non significaba nada comparada co modo de vida verdadeiro, calmo, sereno.

É necesario para nosotros non sairnos do camiño constante. O Zen non é ningún tipo de excitación, senón concentración na nosa rutina diaria normal. Se chegades a estar demasiado ocupados e demasiado excitados, a vosa mente vólvese tosca e desordenada. Isto non é bo. A ser posible, tentade estar sempre calmos e felices e guardaos da excitación. Normalmente volvémosnos cada vez máis ocupados día a día, ano a ano, especialmente no noso mundo moderno. Se volvemos a visitar sitios vellos, familiares, despois dun longo tempo, abraiannos os cambios. Non pode evitarse. Pero se chegamos a estar interesados en algunha excitación, ou no noso propio cambio, chegaremos a estar completamente involucrados na nosa propia vida ocupada, e perderemosnos. Pero se a vosa vida é calma e constante, podedes manteros aparte do mundo ruidoso, ainda que estedes no medio del. No medio do ruído e do cambio, a vosa mente estará tranquila e estable.

O Zen non é algo acerca do que excitarse. Algunhas persoas empezan a practicar Zen simplemente por curiosidade, e soamente volvense eles mesmos máis ocupados. Se a túa práctica faite peor, é ridicula. Penso que se intentades facer zazen unha vez á semana, iso os volverá suficientemente ocupados. Non esteades demasiado interesados no Zen. Cando a xente nova se excita acerca do Zen, a miudo deixan a escola e van a algunha montaña ou bosque para sentarse. Ese tipo de interese non é verdadeiro interese.

Simplemente continuade na vosa práctica calma, ordinaria, e o voso carácter será desenvolvido. Se a vosa mente está sempre ocupada, non haberá tempo para densenvolver, e non teredes éxito. Desenvolver o carácter é como facer pan – tedes que face-la mezcla pouco a pouco, paso a paso e necesítase temperatura moderada. Coñecedesvos a vos mesmos perfectamente ben e sabedes cuánta temperatura necesitades. Sabedes exactamente o que necesitades. Pero se os excitades demasiado, esqueceredes cuanta temperatura é boa para vos, e perderedes o voso propio estilo. Isto é moi perigoso.

Buddha dixo o mesmo acerca do bo conductor de bois. O conductor sabe cuánta carga o boi pode levar, e guarda ao boi de estar sobrecargado. Coñecedes o voso camiño e o voso estado de mente. Non levedes demasiado. Buddhah tamén dixo que desenvolver o carácter é como construir unha presa. Deberíades ser moi cuidadosos ao facer o terraplén. Se intentades facelo todo dunha vez, filtraráse a auga del. Facede o terraplen cuidadosamente e terminaredes cunha estupenda presa para o encoro.

A nosa pouco excitante forma de practicar pode parecer que é moi negativa. Isto non é así. E un xeito sabio e efectivo de trabalhar sobre nosoutros mesmos. É simplemente moi sinxela. Acho este punto moi dificil para que a xente, especialmente a xente nova, o comprenda. Por outra parte pode parecer como se estivese falando dun progreso gradual. Isto non é asi tampouco. De feito, este é o camiño repentino, porque cando a vosa práctica é calma e ordinaria, a mesma vida diaria é iluminación.

O esforzo correcto

“Se a vosa práctica é boa, podedes chegar a estar orgullosos dela. O que facedes é bo, pero algo máis é engadido a iso. O orgullo sobra. O esforzo correcto é librarse de algo que sobra”.

O punto máis importante na nosa práctica é ter un esforzo correcto ou perfecto. É necesario un esforzo correcto dirixido na dirección correcta. Se o voso esforzo está encamiñado na dirección incorrecta, especialmente se non sodes conscientes disto, é un esforzo enganado. O noso esforzo na nosa práctica debería estar dirixido da consecución á non-consecución.

Normalmente cando facedes algo, queredes conseguir algo, apegadesvos a algún resultado. Da consecución á non consecución significa estar libre dos resultados malos ou innecesarios do esforzo. Se facedes algo no espíritu da non consecución, hai unha cualidade boa niso. Así, simplemente facer algo sen ningún esforzo particular é suficiente. Cando facedes algún esforzo especial para conseguir algo, algunha cualidade excesiva, algún elemento sobrante está involucrado niso. Deberíades libraros das cousas excesivas. Se a vosa práctica é boa, sen ser conscientes disto, chegaredes a estar orgullosos da vosa práctica. O orgullo sobra. O que facedes é bo, pero algo máis é engadido a iso. Así que deberíades libraros dese algo sobrante. Este punto é moi, moi importante, pero normalmente non somos suficientemente sutís para darnos conta del e imos na dirección incorrecta.

Porque todos nos estamos facendo a mesma cousa, cometendo o mesmo erro, non nos damos conta del. Así, sen darnos conta disto estamos cometendo moitos erros. E creamos problemas entre nos. Este tipo de mal esforzo é chamado “montado no Dharma”, ou “montado na práctica”. Estades involucrados en algunha idea da práctica ou da consecución e non podedes sair dela. Cando estades involucrados nalgunha idea dualista, iso significa que a vosa práctica non é pura. Por pureza non queremos dicir pulir algo tentando convertir algunha cousa impura en pura. Por pureza simplemente queremos dicir as cousas como son. Cando algo é engadido, iso é impuro. Cando algo vólvese dualista, iso non é puro. Se pensades que obteredes algo de practicar zazen, xa estades involucrados nunha práctica impura. Esta ben dicir que hai práctica e hai iluminación, pero non deberíamos deixarnos coller pola afirmación. Non deberíades deixaros contaminar por iso. Cando practiquedes zazen, simplemente practicade zazen. Se a iluminación ven, simplemente ven. Non deberíamos apegarnos á consecución. A verdadera cualidade do zazen está sempre aí, incluso se non sodes conscientes dela, así que esquecede todo acerca do que pensades que podedes ter ganado por ela. A cualidade do zazen se expresará a sí mesma; entón a teredes.

A xente pregunta qué significa practicar zazen sen idea de ganancia, qué tipo de esforzo é necesario para ese tipo de práctica. A resposta é: esforzo para liberarse de algo que é exterior á nosa práctica. Se ven algunha idea exterior deberíades tentar detela; deberíades permanecer na práctica pura. Ese é o punto cara o cal o noso esforzo é dirixido.

Dicimos, “Escoitar o son dunha man aplaudindo.” Normalmente o son de aplaudir é feito con dúas mans, e pensamos que aplaudir cunha man non fai son en absoluto. Pero, en realidade, unha man é son. Ainda que vos non o oiades, hai son. Se aplaudides con dúas mans, podedes oi-lo son. Pero se o son non existira xa antes de que aplaudades, non poderíades facer o son. Antes de que vos o fagades hai son. Porque hai son vos podedes facelo e podedes oilo. O son esta por todas partes. Se vos simplemente o practicades, hai son. Non intentedes escoitalo. Se non o escoitades, o son rematou. Porque intentades oilo, algunhas veces hai son e algunhas veces, non. Entendedes? Ainda que non fagades nada, tedes a cualidade do zazen sempre. Pero se intentades encontrala, se intentades ve-la cualidade, non tedes a cualidade.

Estades vivindo neste mundo como un individuo, pero antes de que tomedes a forma dun ser humano, xa estades aí, sempre aí. Estamos sempre aquí. Entendedes? Pensades que antes de que nacesedes non estabades aquí. Pero cómo é posible para vos aparecer neste mundo cando non hai vos? Porque xa estades aí, podedes aparecer no mundo. Igualmente, non é posible que desapareza algo que non existe. Porque hai algo aí, algo pode desaparecer. Podedes pensar que cando morredes, desaparecedes, non existides xa máis. Pero ainda que desaparezades, algo que existe non pode deixar de existir. Iso é a maxia. Nos non podemos poñer ningún encantamento sobre este mundo. O mundo é a súa propia maxia. Se estamos mirando cara algo, pode desaparecer da nosa vista, pero se non intentamos velo, ese algo non pode desaparecer. Porque estades observandoo pode desaparecer, pero se non hai ninguén observando, cómo é posible para algo desaparecer? Se alguén está observandoos, podedes escapar del, pero se non hai ninguén observando, non podedes escapar de vosoutros mesmos.

Así que intentade non ver nada en particular; intentade non conseguir nada especial. Xa o tedes todo na vosa propia cualidade pura. Se entendedes este feito básico, non hai medo. Pode haber algunha dificultade, por suposto, pero non hai medo. Se a xente ten dificultade sen ser conscientes da dificultade, iso é verdadeira dificultade. Poden parecer moi confiados, poden pensar que estan facendo un gran esforzo na dirección correcta, pero sen sabelo, o que eles fan proven do medo. Algo pode desaparecer para eles. Pero se o voso esforzo é na dirección correcta, entón non hai medo de perder nada. Incluso se está na dirección equivocada, se sodes conscientes diso, non estaredes enganados. Non hai nada que perder. Hai soamente a constante, pura cualidade da práctica correcta.

Sen rastro

“Cando facedes algo, deberíades quemarvos a vosoutros mesmos completamente, como unha boa fogueira, sen deixar ningún rastro de vosoutros mesmos.”

Cando practicamos zazen a nosa mente é calma e absolutamente simple. Pero normalmente a nosa mente é moi activa e complicada e é dificil estar concentrados no que estamos facendo. Isto é porque antes de actuar pensamos, e este pensamento deixa algún rastro. A nosa actividade está ensombrecida por algunha idea preconcebida. O pensamento non só deixa algún rastro ou sombra, senón que tamén nos da moitas outras nocións acerca doutras actividades e cousas. Estes rastros e nocións fan as nosas mentes moi complicadas. Cando facemos algo cunha mente absolutamente simple, clara, non temos ningunha noción nin sombras, e a nosa actividade é forte e directa. Pero cando facemos algo cunha mente complicada, en relación con outras cousas, ou persoas ou sociedade, a nosa actividade vólvese moi complexa.

A maioría das persoas teñen unha noción doble ou triple nunha actividade. Hai un dito, “Cazar dous paxaros dun tiro.” Isto é o que a xente normalmente intenta facer. Porque queren cazar demasiados paxaros encontran difícil estar concentrados nunha actividade e poden rematar non cazando ningun paxaro en absoluto. Ese tipo de pensamento sempre deixa a súa sombra na súa actividade. A sombra non é realmente o pensamento mesmo. Por suposto, a miudo é necesario pensar ou facer preparativos antes de actuar. Pero o pensamento correcto non deixa ningunha sombra. O pensamento que deixa rastros ven da vosa confusa mente relativa. A mente relativa é a mente que se pon a sí mesma en relación con outras cousas, limitándose a sí mesma así. É esta pequena mente a que crea ideas de ganancia e deixa rastros de sí mesma.

Se deixades un rastro do voso pensamento na vosa actividade, estaredes apegados ao rastro. Por exemplo podedes dicir “Isto é o que eu fixen!” Pero en realidade non é así. No voso recordo podedes dicir, “fixen tal e tal cousa dunha certa maneira”, pero en realidade iso non é nunca exactamente o que sucedeu. Cando pensades deste xeito limitades a experiencia real do que fixestes. Así que se os apegades á idea do que fixestes, estades involucrados en ideas egoistas.

A miudo pensamos que o que o que temos feito é bo, pero pode non ser así na realidade. Cando nos volvemos vellos a miudo estamos muy orgullosos do que temos feito. Cando outros escoiten a alguén que conta orgullosamente algo que fixo, sentiránse incómodos porque eles saben que o seu recordo é unilateral. Eles saben que o que él contou non é exactamente o que él fixo. Ademáis, se él está orgulloso do que fixo, ese orgullo creará para él algún problema. Repetindo os seus recordos desta maneira, a súa personalidade torceráse cada vez máis ata que chegue a ser un individuo absolutamente desagradable, terco. Isto é un exemplo de deixar un rastro do pensamento dun. Non deberíamos esquecer o que fixemos, pero debería ser sen un rastro sobrante. Deixar un rastro non é o mesmo que recordar algunha cousa. E necesario recordar o que temos feito, pero non deberíamos apegarnos ao que temos feito nalgún sentido especial. O que chamamos “apego” son simplemente estes rastros do noso pensamento e actividade.

Para non deixar ningún rastro, cando facedes algo, deberíades facelo con todo o voso corpo e toda a vosa mente; deberíades estar concentrados no que facedes. Deberíades facelo completamente, como unha boa fogueira. Non deberíades ser un fogo fumeante. Deberíades quemarvos completamente. Se non os quemades a vosoutros mesmos completamente, un rastro de vosoutros mesmos quedará no que facedes. Teredes algo restante que non foi completamente reducido a cinzas. A actividade Zen é unha actividade que está completamente reducida a cinzas, sen que quede nada máis que cinzas. Esta é a meta da nosa práctica. Iso é o que Dogen quería dicir cando dixo, “As cinzas non volven a ser leña”. A cinza é cinza. A cinza debería ser completamente cinza. A leña debería ser leña. Cando este tipo de actividade ten lugar, unha actividade o cubre todo.

Así que a nosa práctica non é unha cuestión dunha hora, ou de dúas horas, ou dun día, ou dun ano. Se practicades zazen con todo o voso corpo e a vosa mente incluso por un momento, iso é zazen. Así que momento tras momento deberíades dedicarvos á vosa práctica. Non deberíades ter ningún resto despois de que facedes algo. Pero isto non significa esquecer todo acerca diso. Se entendedes este punto, todo o pensamento dualista e todos os problemas da vida desaparecerán.

Cando practicades Zen, os volvedes un co Zen. Non hai vos e non hai zazen. Cando facedes unha prostración non hai Buddhah e non hai vos. Unha prostración completa ten lugar, iso é todo. Iso é Nirvana. Cando Buddhah transmitiu a nosa práctica a Maha Kashyapa simplemente levantou unha flor cun sorriso. Só Maha Kashyapa comprendeu o que quería dicir; ninguén máis comprendeu. Non sabemos se este é un suceso histórico ou non, pero significa algo. É unha demostración do noso camiño tradicional. Unha actividade que o cubre todo é verdadeira actividade, e o segredo desta actividade é transmitido de Buddhah a nos. Isto é a práctica do Zen, non algunha enseñanza aprendida por Buddhah, ou algunhas regras de vida establecidas por él. A enseñanza ou as regras deberían ser cambiadas segundo o lugar, ou segundo as persoas que as observan. Pero o segredo desta práctica non pode ser cambiado. É sempre verdade.

Así que para nos non hai outra maneira de vivir neste mundo. Penso que isto é completamente certo; e isto é fácil de aceptar, fácil de entender, e fácil de practicar. Se comparades a clase de vida baseada nesta práctica con o que está sucedendo neste mundo ou na sociedade humana, descubriredes qué valiosa é a verdade que Buddhah nos deixou. É absolutamente simple e a práctica é absolutamente simple. Pero, ainda así, non deberíamos ignorala; o seu gran valor debe ser descuberto. Normalmente cando é tan simple dicimos,”Oh, eu sei iso! É absolutamente simple. Todo o mundo sabe iso.” Pero se non encontramos o seu valor, non significa nada. E o mesmo que se non o soubesemos. Canto máis entendades a cultura, máis entenderedes qué certa e qué necesaria é esta enseñanza. En lugar de só criticar a vosa cultura, deberíades dedicar a vosa mente e o voso corpo a practicar este camiño simple. Entón a sociedade e a cultura xurdirán de vos. Pode estar ben para a xente que está demasiado apegada á súa cultura ser crítico. A súa actitude crítica significa que están regresando á verdade simple deixada por Buddhah. Pero a nosa proposta é simplemente estar concentrado nunha práctica básica simple e nunha comprensión da vida básica simple. Non debería haber rastros na nosa actividade. Non deberíamos apegarnos a ningunha idea fantástica nin a ningunha cousa fermosa. Non deberíamos buscar nada bo. A verdade está sempre preto, á man, dentro do voso alcance.

Dádiva divina

“’Dar é desapego,’ isto é, simplemente non apegarse a nada é dar.”

Cada existencia na natureza, cada existencia no mundo humano, cada traballo cultural que creamos é algo que foi dado a nos ou que está sendo dado a nos, relativamente falando. Pero como todo é orixinalmente un, estamos, en realidade, dandoo todo. Momento tras momento estamos creando algo e isto é o gozo da nosa vida. Pero este “eu” que está creando e dando sempre algunha cousa non é o “pequeno eu”; é o “gran eu.” Ainda que non os dedes conta da unidade deste “gran eu” con todo, cando dades algo sentidevos ben porque nese momento vos sentides en unidade co que estades dando. Iso é por qué provoca unha sensación máis agradable dar que coller.

Temos un dito, “Dana prajna paramita.” “Dana” significa dar, “prajna” é sabiduría, e “paramita” significa atravesar ou alcanzar a outra ribeira. A nosa vida pode ser vista como o paso dun río. A meta do esforzo da nosa vida é alcanzar a outra ribeira, Nirvana. “Prajna paramita”, a verdadeira sabiduría da vida, é que en cada paso do camiño, a outra ribeira é realmente alcanzada. Alcanzar a outra ribeira con cada paso do cruce é a maneira de vivir verdadeiramente. “Dana prajna paramita” é a primeira das seis maneiras de vivir verdadeiramente. A segunda é “sila prajna paramita”, ou os preceptos budistas. Logo están “kshanti prajna paramita” ou a paciencia;”virya prajna paramita” ou a pasión é o esforzo constante; “dhyana prajna paramita”, ou a práctica do zen; e “prajna paramita,” ou a sabiduría. En realidade estas seis prajna paramita son unha, pero como podemos observar a vida dende varios lados, contamos seis.

Dogen-zenji dixo, “Dar é desapego.” Isto é, simplemente non apegarse a nada é dar. Non importa o que é dado. Dar un penique ou un trozo de folla é “dana prajna paramita”; dar unha liña, ou incluso unha palabra de enseñanza é “dana prajna paramita.” Se son dadas no espíritu de desapego, a ofrenda material e a ofrenda de enseñanza teñen o mesmo valor. Co espíritu correcto, todo o que facemos, todo o que creamos é “dana prajna paramita”. Así, Dogen dixo, “Producir algo, participar na actividade humana é tamén ‘dana prajna paramita.’ Proporcionar un transbordador á xente, ou facer un ponte para a xente é ‘dana prajna paramita’” En realidade, dar unha liña de enseñanza pode ser facer un transbordador para alguén.

Segundo o cristianismo, cada existencia na natureza é algo que foi creado para nos ou dado a nos por Deus. Iso é a perfecta idea de dar. Pero se pensades que Deus creou ao home e que estades dalgún xeito separados de Deus, expoñedesvos a pensar que tedes a capacidade de crear algunha cousa separada, algunha cousa non dada por Él. Por exemplo, nos creamos aeroplanos e autopistas. E cando repetimos, “eu creo, eu creo, eu creo,” pronto esquecemos quén é en realidade o “eu” que crea as diversas cousas; esquecemosnos pronto de Deus. Este é o perigo da cultura humana. En realidade crear co “gran eu” é dar; non podemos crear e posuir o que creamos para nos mesmos, xa que todo foi creado por Deus. Este punto non debería ser esquecido. Pero porque de feito esquecemos quén está a facer a acción de crear e a razón para a creación, apegamosnos ao valor material ou de cambio. Isto non ten valor en comparación co valor absoluto de algo como creación de Deus. Ainda que algo non teña valor material ou valor relativo en relación con ningún “pequeno eu,” ten valor absoluto en sí mesmo. Non estar apegado a algo é ser consciente do seu valor absoluto. Todo o que fagades debería estar baseado nesa consciencia, e non en ideas materiais ou egocéntricas do valor. Entón calquera cousa que fagades é verdadeiro dar, é “dana prajna paramita”.

Cando nos sentamos na postura de pernas cruzadas, reasumimos a nosa actividade fundamental de creación. Hai quizais tres tipos de creación. O primeiro é ser conscientes de nosoutros mesmos despois de que rematamos o zazen. Cando estamos sentados non somos nada, nin sequera nos damos conta do que somos; simplemente nos sentamos. Pero cando nos levantamos, estamos aí! Ese é o primeiro paso na creación. Cando ti estás aí, todo o demáis está aí; todo é creado xunto ao mesmo tempo. Cando emerxemos da nada, cando todo emerxe da nada, vemolo todo como unha creación nova, fresca. Isto é desapego. O segundo tipo de creación é cando actuades, ou producides ou preparades algo como comida ou té. O terceiro tipo é crear algo dentro de vosoutros mesmos, como educación, ou cultura, ou arte, ou algún sistema para a nosa sociedade. Así que hai tres tipos de creación. Pero se esquecedes o primeiro, o máis importante, os outros dous serán como nenos que perderon os seus pais; a súa creación non significará nada.

Normalmente todo o mundo esquece o zazen, todo o mundo esquece a Deus. Traballan moi duro no segundo e tercer tipo de creación, pero Deus non axuda a actividade. Cómo é posible para Él axudar, cando Él non se da conta de quén é Él? Iso é por qué temos tantos problemas neste mundo. Cando esquecemos a fonte fundamental do noso crear, somos como nenos que non saben qué facer cando perderon os seus pais.

Se entendedes “dana prajna paramita”, entenderedes cómo é que creamos tantos problemas para nosoutros mesmos. Por suposto, vivir é crear problemas. Se non tivesemos aparecido neste mundo, os nosos pais non terían ningunha dificultade con nos! Simplemente por aparecer creamos problemas para eles. Isto está ben. Todo crea algúns problemas. Pero normalmente a xente pensa que cando morren, todo remata, os problemas desaparecen. Pero a vosa morte pode crear problemas tamén!En realidade os nosos problemas deberían ser resoltos ou disoltos nesta vida. Pero se somos conscientes de que o que facemos ou o que creamos é realmente o don do “gran eu,” entón non estaremos apegados a iso, e non crearemos problemas para nos mesmos ou para outros.

E deberíamos esquecer, día a día, o que temos feito; isto é verdadeiro desapego. E deberíamos facer algo novo. Para facer algo novo, por suposto, debemos coñecer o noso pasado e isto está ben. Pero non deberíamos aferrarnos a nada que teñamos feito; deberíamos só reflexionar sobre iso. E debemos ter algunha idea do que deberíamos facer no futuro. Pero o futuro é o futuro, o pasado é o pasado; agora deberíamos traballar en algo novo. Esta é a nosa actitude, e cómo deberíamos vivir neste mundo. Isto é “dana prajna paramita,” dar algo ou crear algo para nosoutros mesmos. Así, facer algo exhaustivamente é reasumir a nosa verdadeira actividade de creación. Isto é por qué nos sentamos. Se non esquecemos este punto todo será levado adiante marabillosamente. Pero unha vez que esquecemos este punto, o mundo encheráse de confusión.

Erros na práctica

“É cando a vosa práctica é un tanto codiciosa que desanimadesvos con ela. Así que deberíades estar agradecidos por ter un signo ou unha sinal avisadora para vos mostrar o punto débil na vosa práctica.”

Hai varias formas deficientes de práctica que deberíades entender. Normalmente cando practicades zazen, volvedesvos moi idealistas e fixades un ideal ou meta que vos esforzades por conseguir e cumplir. Pero como teño dito a miudo, isto é absurdo. Cando sodes idealistas, tedes algunha idea de ganancia dentro de vos; para cando consigades o voso ideal ou meta, a vosa idea de ganancia creará outro ideal. Así, namentres a vosa práctica estea baseada nunha idea de ganancia e practiquedes zazen nunha forma idealista, non teredes tempo en realidade para acadar o voso ideal. Ademáis, estaredes sacrificando a sustancia da vosa práctica. Porque o voso logro está sempre por diante, estaredes sempre sacrificandovos por algún ideal no futuro. Rematades con nada. Isto é absurdo; non é práctica adecuada en absoluto. Pero aún peor que esta actitude idealista é practicar zazen en competición con alguén máis. Este é un tipo de práctica pobre, pouco honrado.

A nosa escola Soto pon a énfase sobre shikan taza ou “simplemente sentarse”. En realidade non temos ningún nome especial para a nosa práctica; cando practicamos zazen, simplemente o practicamos, e tanto se atopamos gozo na nosa práctica, como se non, simplemente a facemos. Ainda que teñamos sono e esteamos cansos de practicar zazen, de repetir a mesma cousa día tras día; ainda así, continuamos a nosa práctica. Tanto se alguén alenta a nosa práctica como se non, simplemente a facemos.

Incluso cando practicades zazen sós, sen un mestre, penso que atoparedes algunha forma de dicir se a vosa práctica é axeitada ou non. Cando estades cansos de sentarvos, ou cando estades anoxados coa vosa práctica, deberíades recoñecer isto como unha sinal avisadora. Desanimadesvos coa vosa práctica cando a vosa práctica ten sido idealista. Tedes algunha idea de ganancia na vosa práctica, e non é suficientemente pura. É cando a vosa práctica é un pouco codiciosa que desanimadesvos con ela. Así, deberíades estar agradecidos por ter un signo ou unha sinal avisadora para vos mostrar o punto débil na vosa práctica. Nese momento, olvidando completamente o voso erro e renovando a vosa forma de face-las cousas, podedes reasumir a vosa práctica orixinal. Este é un punto moi importante.

Así que mentres continuades a vosa práctica, estades completamente a salvo, pero como é moi difícil continuar, tedes que atopar algunha forma de animarvos. Como é duro animarse sen involucrarse nalgún tipo deficiente de práctica, continuar a nosa práctica pura por vosoutros mesmos pode ser máis ben difícil. Isto é por qué temos un mestre. Co voso mestre correxiredes a vosa práctica. Por suposto, pasaredes por momentos moi duros con él, pero ainda así, estaredes sempre a salvo dunha práctica errónea.

A maioría dos sacerdotes Zen Budistas teñen pasado momentos difíciles cos seus mestres. Cando eles falan das dificultades podedes pensar que sen este tipo de apuro non podedes practicar zazen. Pero isto non é verdade. Tanto se tedes dificultades na vosa práctica como se non, namentres a continuades, tedes unha práctica pura no seu verdadeiro sentido. Incluso cando non sodes conscientes dela, a tedes. Así, Dogen-zenji dixo, “Non pensedes que seredes necesariamente conscientes da vosa propia iluminación.” Tanto se sodes conscientes dela, como se non, tedes a vosa propia, verdadeira iluminación dentro da vosa práctica.

Outro erro será practicar polo gozo que achades niso. En realidade, cando a vosa práctica está involucrada nun sentimento de gozo, non está en moi boa forma tampouco. Por suposto que esta non é unha práctica deficiente, pero comparada coa verdadeira práctica non é tan boa. No Budismo Hinayana a práctica é clasificada en cuatro tipos. O mellor tipo é simplemente facelo, sen ter ningún gozo niso, nin sequera gozo espiritual. Este tipo consiste en simplemente facelo, esquecendo a vosa sensación física e mental, esquecendoo todo de vosoutros mesmos na vosa práctica. Este é o cuarto estadio, ou o estadio máis alto. O seguinte estadio máis alto é ter soamente gozo físico na vosa práctica. Neste estadio atopades algún placer na práctica e practicaredes polo placer que atopades nela. No segundo estadio tedes á vez gozo mental e físico, ou unha sensación agradable. Estes dous estadios medios son estadios nos que practicades zazen porque vos sentides ben na vosa práctica. O primeiro estadio e cando non tedes nin pensamento nin curiosidade na vosa práctica. Estes cuatro estadios tamén se aplican á nosa práctica Mahayana, e o máis alto é simplemente practicala.

Se atopades algunha dificultade na vosa práctica, iso é o aviso de que tedes algunha idea errónea, así que tedes que ser cuidadosos. Pero non deixedes a vosa práctica; continuadea sabendo a vosa debilidade. Aquí non hai idea de ganancia. Aquí non hai idea fixada de consecución. Non dicides, “Isto é iluminación,” ou “Iso non é practica correcta.” Incluso nunha práctica errónea, cando os dades conta dela e continuades, hai práctica correcta. A nosa práctica non pode ser perfecta, pero sen deixarnos descorzoar por isto, deberíamos continuala. Este é o segredo da práctica.

E se queredes encontrar algún ánimo no voso desánimo, cansarse da práctica é en sí mesmo o animo. Animadesvos a vosoutros mesmos cando os cansades dela. Cando no queredes facela, esa é a señal de aviso. É como ter un dor de móas cando os vosos dentes non estan tan ben. Cando sentides algún dor nas vosas moas, ides ao dentista. Esa é a nosa forma de actuar.

A causa de conflicto é algunha idea fixa, ou idea unilateral. Cando todo o mundo coñeza o valor da práctica pura, teremos pouco conflicto no noso mundo. Este é o segredo da nosa práctica e o camiño de Dogen-zenji. Dogen repite este punto no seu libro Shobogenzo (Un tesouro do verdadeiro Dharma).

Se entendedes a causa de conflicto como algunha idea fixada ou unilateral, podedes encontrar significado en varias prácticas sen ser atrapado por ningunha delas. Se non os dades conta deste punto seredes facilmente atrapados por algún camiño particular e diredes, “Isto é iluminación! Isto é practica perfecta. Este é o noso camiño. O resto dos camiños non son perfectos. Este é o mellor camiño.” Isto é un gran erro. Non hai ningún camiño particular na verdadeira práctica. Deberíades encontrar o voso propio camiño, e deberíades saber qué tipo de práctica tedes xusto agora. Coñecendo tanto as ventaxas como as desventaxas dalgunha práctica especial, podedes practicar ese camiño especial sen peligro. Pero se tedes unha actitude unilateral, ignoraredes a desventaxa da práctica, suliñando só a sua parte boa. Finalmente descubriredes o lado peor da práctica e desanimaredesvos cando é demasiado tarde. Isto é parvo. Deberíamos estar agradecidos de que os mestres antiguos sinalaran este erro.

Limitar a vosa actividade

“Normalmente cando alguén cre nunha relixión determinada, a súa actitude convírtese cada vez máis nun ángulo agudo que apunta fora de sí mesmo. No noso camiño a punta do ángulo está sempre cara a nosoutros mesmos.”

Na nosa práctica non temos ningun propósito ou meta determinados nin ningún obxecto de culto especial. Neste respecto a nosa práctica é un tanto diferente das prácticas relixiosas acostumadas. Joshu, un gran mestre zen chinés, dixo: “Un Buddha de arxila non pode atravesar a auga; un Buddha de bronce non pode pasar a través dun forno; un Buddha de madeira non pode pasar a través de fogo.” Sexa o que sexa, se a vosa práctica está dirixida cara algún obxecto particular, como un Buddha de arxila, de bronce ou de madeira, non funcionará sempre. Así, mentres teñades algunha meta particular na vosa práctica, esa práctica non vos axudará completamente. Pode axudar mentres esteades dirixidos cara esa meta, pero cando retomedes a vosa vida diaria, non axudará.

Podedes pensar que se non hai propósito ou non hai meta na nosa práctica, non saberemos qué facer. Pero hai unha forma. A forma de practicar sen ter ningunha meta é limitar a vosa actividade, ou estar concentrados no que estades a facer neste momento. En lugar de ter algún obxecto particular en mente, deberíades limitar a vosa actividade. Cando a vosa mente está deambulando noutra parte, non tedes ningunha oportunidade de expresarvos a vosoutros mesmos. Per se limitades a vosa actividade ao que podedes facer xustamente agora, neste momento, entón podedes expresar plenamente a vosa verdadeira natureza, que é a natureza búdica universal. Esta é a nosa forma.

Cando practicamos zazen limitamos a nosa actividade á máis pequena extensión. Simplemente mantendo a postura correcta e estando concentrados en sentarnos é como expresamos a natureza universal. Entón volvemonos Buddha, e expresamos a natureza búdica. Así que, en lugar de ter algún obxecto de culto, simplemente concentrámonos na actividade que facemos en cada momento. Cando facedes unha prostración, deberíades soamente facer unha prostración; cando vos sentades, deberíades soamente sentarvos; cando comedes deberíades soamente comer. Se facedes isto, a natureza universal está aí. En xaponés o chamamos ichigyo-zammai, ou “samadhi dun acto.” Sammai (ou samadhi) é “concentración.” Ichigyo é “unha práctica.”

Penso que algúns de vos que practicades zazen aquí podedes crer nalgunha outra relixión, pero non me importa. A nosa práctica non ten nada qué ver con ningunha crenza relixiosa particular. E para vos, non hai necesidade de dudar en practicar o noso camiño porque non ten nada qué ver co cristianismo, ou o Shintoismo ou o Induismo. A nosa práctica é para todos. Normalmente cando alguén cre nunha relixión determinada, a súa actitude convírtese cada vez máis nun ángulo agudo que apunta fora de sí mesmo. Pero o noso camiño non é así. No noso camiño a punta do ángulo está sempre cara a nosoutros mesmos, non fora de nosoutros mesmos. Así que non hai necesidade de preocuparse pola diferencia entre o Budismo e a relixión na que poidades crer.

A afirmación de Joshu acerca dos diferentes Buddhas atinxe a aqueles que dirixen a súa práctica cara a algún Buddha en particular. Un tipo de Buddha non servirá ao voso propósito completamente. Teredes que tiralo fora algunha vez, ou ao menos ignoralo. Pero se entendedes o segredo da nosa práctica, onde queira que ides, vos mesmos sodes “o xefe”. Non importa cál sexa a situación, non podedes desatender a Buddha porque vos mesmos sodes Buddha. Soamente este Buddha vos axudará completamente.

Estudiarvos vosoutros mesmos

“Ter algún sentimento profundo acerca do Budismo non é o importante; simplemente facemos o que deberíamos facer, como tomar a cea e ir deitarse. Isto é Budismo.”

O propósito de estudiar Budismo non é estudiar Budismo, senón estudiarnos nosoutros mesmos. É imposibel estudiarnos nosoutros mesmos sen algunha enseñanza. Se queredes saber o que é a auga, necesitades ciencia e o científico necesita un laboratorio. No laboratorio hai varias formas de estudiar o que é a auga. Así é posible coñecer qué clase de elementos ten a auga, as varias formas que asume e a súa natureza. Pero é imposible dese modo coñecer a auga en sí mesma. É a mesma cousa con nos. Necesitamos algunha enseñanza, pero simplemente estudiando a enseñanza soa, é imposible saber qué son “eu” en mí mesmo. A través da enseñanza podemos entender a natureza humana. Pero a enseñanza non é nosoutros mesmos; é unha explicación de nosoutros mesmos. Así que se estades apegados á enseñanza, ou ao mestre, iso é un gran erro. No momento en que atopades un mestre, deberíades deixar o mestre, e deberíades ser independentes. Necesitades un mestre para poder chegar a ser independentes. Se non estades apegados a él, o mestre os mostrará o camiño. Tedes un mestre por vosoutros mesmos, non polo mestre.

Rinzai, un mestre zen chinés antiguo, analizaba cómo ensinar os seus discípulos en catro formas. Algunhas veces falaba acerca do discípulo mesmo; algunhas veces falaba acerca da enseñanza mesma; algunhas veces daba unha interpretación do discípulo ou da enseñanza; e, finalmente, algunhas veces non daba ningunha instrucción en absoluto aos seus discípulos. Sabía que, incluso sen que lles fose dada ningunha instrucción, un estudiante é un estudiante. Estrictamente falando, non hai necesidade de ensinar ao estudiante, porque o estudiante mesmo é Buddha, ainda que pode non ser consciente diso. E ainda que sexa consciente da súa verdadeira natureza, se está apegado a esta consciencia, iso xa está mal. Cando non é consciente dela, o ten todo, pero cando vólvese consciente dela pensa que aquelo do que está consciente é él mesmo, o que é un grande erro.

Cando non escoitades nada do mestre, se non simplemente vos sentades, a iso chamaselle enseñanza sen enseñanza. Pero algunhas veces isto non é suficiente, así que escoitamos conferencias e temos discusións. Pero deberíamos lembrar que o propósito da práctica nun lugar determinado é estudiarnos nosoutros mesmos. Para ser independentes, estudiamos. Como o científico, temos que ter algúns medios polos que estudiar. Necesitamos un mestre, porque é imposible estudiarnos nosoutros mesmos sós. Pero non deberíades cometer un erro. Non deberíades tomar o que tedes aprendido cun mestre por vosoutros mesmos. O estudio que facedes co voso mestre é unha parte da vosa vida cotidiana, unha parte da vosa incesante actividade. Neste sentido non hai diferencia entre a práctica e a actividade que tedes na vida diaria. Así que encontrar o significado da vosa vida no zendo é encontrar o significado da vosa actividade diaria. Para ser conscientes do significado da vosa vida, practicades zazen.

Cando eu estaba no mosteiro Eiheiji en Xapón, todo o mundo estaba simplemente facendo o que debería facer. Iso é todo. É o mesmo que despertarse na mañá; temos que levantarnos. No mosteiro Eiheiji, cando tíñamos que sentarnos, sentabamosnos; cando tíñamos que facer unha prostración ao Buddha, facíamos unha prostración ao Buddha; iso é todo. E cando estábamos practicando non sentíamos nada especial; nin sequera sentíamos que estivésemos levando unha vida monástica. Para nos, a vida monástica era a vida normal, e as persoas que viñan da cidade eran xente inusual. Cando os víamos sentíamos, “Oh, veu xente estraña!”.

Pero unha vez que deixara Eiheiji e estivera fora por algún tempo, regresar era distinto. Oía os diversos sons da práctica – as campás e os monxes recitando o sutra- e tiña unha sensación profunda. Había lagrimas fluindo dos meus ollos, nariz e boca! É a xente que está fora do mosteiro a que sinte a súa atmósfera. Os que están practicando en realidade non sinten nada. Coido que isto é certo para todo. Cando oímos o son dos piñeiros nun día ventoso, quizais o vento estea simplemente soplando, e o piñeiro esta simplemente de pe no vento. Iso é todo o que están a facer. Pero as persoas que escoiten o vento na árbore escribirán un poema, ou sentirán algo inusual. Esa é, eu penso, a maneira na que é todo.

Así que sentir algo acerca do Budismo non é o punto principal. Se ese sentimento é bo, ou malo, está fora de cuestión. Non nos importa sexa o que sexa. O budismo non é bo ou malo. Estamos facendo o que deberíamos facer. Iso é budismo. Por suposto algún estímulo é necesario, pero ese estímulo é simplemente estímulo. Non é o verdadeiro propósito da práctica. É soamente menciña. Cando nos desanimamos queremos algunha menciña. Cando temos a moral alta non necesitamos ningunha menciña. Non deberíades confundir menciña con comida. Ás veces a menciña é necesaria, pero non debería convertirse na nosa comida.

Así, das catro formas de práctica de Rinzai, a perfecta é non lle dar ao estudiante ningunha interpretación de sí mesmo, nin lle dar ningún estímulo. Se pensamos en nosoutros mesmos como os nosos corpos, a enseñanza, entón, pode ser a nosa roupa. Ás veces falamos acerca da nosa roupa; ás veces falamos acerca do noso corpo. Pero nin o corpo nin a roupa son en realidade nós mesmos. Nós mesmos somos a gran actividade. Estamos simplemente expresando a partícula máis pequena da gran actividade, iso é todo. Así que está ben falar acerca de nosoutros mesmos, pero en realidade non hai necesida de facelo así. Antes de que abramos as nosas bocas, estamos xa expresando a gran existencia, incluíndonos nosoutros mesmos. Así que o propósito de falar acerca de nosoutros mesmos é correxir o malentendido que temos cando estamos apegados a algunha forma ou color temporal particular da gran actividade. É necesario falar acerca de qué é o noso corpo y qué é a nosa actividade para que poidamos non cometer ningún erro acerca deles. Así que falar acerca de nosoutros mesmos é en realidade esquezernos nosoutros mesmos.

Dogen-zenji dixo, “Estudiar Budismo é estudiarnos nosoutros mesmos. Estudiarnos nosoutros mesmos e esquezernos nosoutros mesmos.” Cando vos apegades a unha expresión temporal da vosa verdadeira natureza, é necesario falar acerca de Budismo, ou, se non, pensaredes que a expresión temporal o é. Pero esta expresión particular del non o é. E, sen embargo, ao mesmo tempo, élo. Por un tempo isto élo; pola máis pequena partícula de tempo, isto élo. Pero non sempre é así: no mesmísimo instante seguinte non é así, de maneira que isto non o é. Para que os dedes conta deste feito é necesario estudiar budismo. Pero o propósito de estudiar Budismo é estudiarnos nosoutros mesmos e esquecernos nosoutros mesmos. Cando nos esquecemos nosoutros mesmos en realidade somos a verdadeira actividade da gran existencia, ou a realidade mesma. Cando nos damos conta deste feito. Non hai problema, calquera que sexa, neste mundo, e podemos gozar da nosa vida sen sentir ningunha dificultade. O propósito da nosa práctica é ser consciente deste feito.